{"id":7781,"date":"2017-10-04T00:39:37","date_gmt":"2017-10-03T17:39:37","guid":{"rendered":"http:\/\/ttud.com.vn\/?p=7781"},"modified":"2017-12-04T00:40:09","modified_gmt":"2017-12-03T17:40:09","slug":"giai-nobel-vat-ly-nam-2017","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/giai-nobel-vat-ly-nam-2017\/","title":{"rendered":"Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd n\u0103m 2017"},"content":{"rendered":"<p>Ng\u00e0y 3\/10\/2017, t\u1ea1i Stockholm (Th\u1ee5y \u0110i\u1ec3n), Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd n\u0103m 2017 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh trao cho 3 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc: Rainer Weiss (sinh n\u0103m 1932, ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c), Barry C. Barish (sinh n\u0103m 1936, ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9) v\u00e0 Kip S. Thorne (sinh n\u0103m 1940, ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9) v\u00ec \u201cnh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p quan tr\u1ecdng trong x\u00e2y d\u1ef1ng \u0110\u00e0i quan tr\u1eafc S\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn b\u1eb1ng giao thoa k\u1ebf laser (LIGO) v\u00e0 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn\u201d.<\/p>\n<p><em>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/khoahocvacongnghevietnam.com.vn\/images\/stories\/thang-10-2017\/nobel-vatly-2.jpg\" alt=\"alt\" \/><\/em><\/p>\n<p>Theo c\u00f4ng b\u1ed1 c\u1ee7a Vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m Khoa h\u1ecdc Ho\u00e0ng gia Th\u1ee5y \u0110i\u1ec3n, GS Rainer Weiss \u0111\u01b0\u1ee3c trao m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u01b0\u1edfng (trong t\u1ed5ng tr\u1ecb gi\u00e1 kho\u1ea3ng 8 tri\u1ec7u kronor Th\u1ee5y \u0110i\u1ec3n, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng 930 ngh\u00ecn \u0111\u00f4 la M\u1ef9), m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f2n l\u1ea1i thu\u1ed9c v\u1ec1 GS Barry C. Barish v\u00e0 GS Kip S. Thorne.<\/p>\n<p><strong>S\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u0169ng \u0111\u00e3 quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c<\/strong><br \/>\nV\u00e0o ng\u00e0y 14\/9\/2015, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u00e1c s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t. C\u00e1c s\u00f3ng n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Albert Einstein d\u1ef1 \u0111o\u00e1n 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb s\u1ef1 va ch\u1ea1m gi\u1eefa hai l\u1ed7 \u0111en. Ph\u1ea3i m\u1ea5t 1,3 t\u1ef7 n\u0103m \u0111\u1ec3 s\u00f3ng t\u1edbi m\u00e1y d\u00f2 LIGO \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u1edf M\u1ef9.<br \/>\nT\u00edn hi\u1ec7u c\u1ef1c k\u1ef3 y\u1ebfu khi \u0111i \u0111\u1ebfn Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 h\u1ee9a h\u1eb9n m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n. S\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t c\u00e1c s\u1ef1 ki\u1ec7n va ch\u1ea1m trong kh\u00f4ng gian v\u00e0 ki\u1ec3m tra c\u00e1c gi\u1edbi h\u1ea1n hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi.<br \/>\nLIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ef1 \u00e1n h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi h\u01a1n 1.000 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ebfn t\u1eeb h\u01a1n 20 qu\u1ed1c gia. LIGO l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng g\u1ed3m 2 m\u00e1y ph\u00e1t gi\u1ed1ng h\u1ec7t nhau, n\u1eb1m \u1edf 2 \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a M\u1ef9: Livingston (Louisiana) v\u00e0 Hanford (Washington), \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u1ec3 ph\u00e1t hi\u1ec7n nh\u1eefng rung \u0111\u1ed9ng si\u00eau nh\u1ecf t\u1eeb s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn lan truy\u1ec1n. Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f9ng nhau, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 v\u1ea1ch ra m\u1ed9t t\u1ea7m nh\u00ecn g\u1ea7n 50 n\u0103m. Nh\u1eefng ch\u1ee7 nh\u00e2n c\u1ee7a Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd n\u0103m 2017, v\u1edbi s\u1ef1 nhi\u1ec7t t\u00ecnh v\u00e0 quy\u1ebft t\u00e2m c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng cho s\u1ef1 th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a LIGO. C\u00e1c nh\u00e0 ti\u00ean phong Rainer Weiss v\u00e0 Kip S. Thorne, c\u00f9ng v\u1edbi Barry C. Barish, l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u00e0 nh\u00e0 l\u00e3nh \u0111\u1ea1o \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a d\u1ef1 \u00e1n t\u1edbi th\u00e0nh c\u00f4ng, v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u00e1t sau 4 th\u1eadp k\u1ef7 n\u1ed7 l\u1ef1c nghi\u00ean c\u1ee9u.<br \/>\nGi\u1eefa nh\u1eefng n\u0103m 70 c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 tr\u01b0\u1edbc, GS Rainer Weiss \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch c\u00e1c ngu\u1ed3n nhi\u1ec5u n\u1ec1n c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y nhi\u1ec5u lo\u1ea1n c\u00e1c ph\u00e9p \u0111o v\u00e0 c\u0169ng \u0111\u00e3 thi\u1ebft k\u1ebf m\u1ed9t m\u00e1y d\u00f2, m\u1ed9t thi\u1ebft b\u1ecb giao thoa k\u1ebf d\u1ef1a tr\u00ean laser, \u0111\u1ec3 x\u1eed l\u00fd c\u00e1c ngu\u1ed3n nhi\u1ec5u n\u00e0y. Ngay t\u1eeb \u0111\u1ea7u, c\u1ea3 GS Kip Thorne v\u00e0 GS Rainer Weiss \u0111\u1ec1u tin ch\u1eafc r\u1eb1ng, s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u00e0 mang l\u1ea1i m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng trong ki\u1ebfn th\u1ee9c c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5.<br \/>\nC\u00e1c s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn lan truy\u1ec1n \u1edf t\u1ed1c \u0111\u1ed9 \u00e1nh s\u00e1ng, c\u00f3 \u0111\u1ea7y trong v\u0169 tr\u1ee5 nh\u01b0 Albert Einstein \u0111\u00e3 m\u00f4 t\u1ea3 trong thuy\u1ebft t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i c\u1ee7a \u00f4ng. Ch\u00fang lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o ra khi m\u1ed9t v\u1eadt th\u1ec3 t\u0103ng t\u1ed1c, gi\u1ed1ng nh\u01b0 khi m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1ee3t b\u0103ng ho\u1eb7c m\u1ed9t c\u1eb7p h\u1ed1 \u0111en xoay quanh nhau. Einstein \u0111\u00e3 b\u1ecb thuy\u1ebft ph\u1ee5c r\u1eb1ng, s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn s\u1ebd kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c. Tuy nhi\u00ean, th\u00e0nh c\u00f4ng c\u1ee7a d\u1ef1 \u00e1n LIGO qua vi\u1ec7c s\u1eed d\u1ee5ng m\u1ed9t c\u1eb7p giao thoa k\u1ebf laser kh\u1ed5ng l\u1ed3 \u0111\u1ec3 \u0111o nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i nh\u1ecf h\u01a1n m\u1ed9t h\u1ea1t nh\u00e2n nguy\u00ean t\u1eed h\u00e0ng ngh\u00ecn l\u1ea7n khi s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn truy\u1ec1n qua Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t.<br \/>\nCho \u0111\u1ebfn nay, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c lo\u1ea1i b\u1ee9c x\u1ea1 v\u00e0 h\u1ea1t \u0111i\u1ec7n t\u1eeb, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 tia v\u0169 tr\u1ee5 ho\u1eb7c neutrino, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 v\u0169 tr\u1ee5. Tuy nhi\u00ean, s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp cho nh\u1eefng gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n hay va ch\u1ea1m trong kh\u00f4ng gian, gi\u00fap con ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm hi\u1ec3u v\u1ec1 c\u00e1c th\u1ebf gi\u1edbi ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u1edbi v\u00e0 c\u0169ng h\u1ee9a h\u1eb9n mang l\u1ea1i nh\u1eefng kh\u00e1m ph\u00e1 to l\u1edbn cho nh\u1eefng nh\u00e0 khoa h\u1ecdc quan s\u00e1t s\u00f3ng h\u1ea5p d\u1eabn v\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch c\u00e1c th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p t\u1eeb ch\u00fang.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>\u0110inh Quang (theo nobelprize.org)<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ng\u00e0y 3\/10\/2017, t\u1ea1i Stockholm (Th\u1ee5y \u0110i\u1ec3n), Gi\u1ea3i Nobel V\u1eadt l\u00fd n\u0103m 2017 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh trao cho 3 nh\u00e0 khoa h\u1ecdc: Rainer Weiss (sinh n\u0103m 1932, ng\u01b0\u1eddi \u0110\u1ee9c), Barry C. Barish (sinh n\u0103m 1936, ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9) v\u00e0 Kip S. Thorne (sinh n\u0103m 1940, ng\u01b0\u1eddi M\u1ef9) v\u00ec \u201cnh\u1eefng \u0111\u00f3ng g\u00f3p quan tr\u1ecdng trong x\u00e2y d\u1ef1ng [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":18,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-7781","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tin-tuc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7781","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/18"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7781"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7781\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7782,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7781\/revisions\/7782"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7781"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7781"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7781"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}