{"id":5722,"date":"2017-04-17T18:05:03","date_gmt":"2017-04-17T11:05:03","guid":{"rendered":"http:\/\/ttud.com.vn\/?p=5722"},"modified":"2017-10-03T12:01:04","modified_gmt":"2017-10-03T05:01:04","slug":"bi-mat-bat-ngo-ve-su-song-o-noi-sau-nhat-tren-trai-dat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/bi-mat-bat-ngo-ve-su-song-o-noi-sau-nhat-tren-trai-dat\/","title":{"rendered":"B\u00ed m\u1eadt b\u1ea5t ng\u1edd v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng \u1edf n\u01a1i s\u00e2u nh\u1ea5t tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t"},"content":{"rendered":"<p><strong>&#8220;\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t g\u1ee3i \u00fd v\u1ec1 sinh quy\u1ec3n s\u00e2u nh\u1ea5t tr\u00ean h\u00e0nh tinh c\u1ee7a ch\u00fang ta,&#8221; nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u Oliver Plumper t\u1eeb \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Utrecht \u1edf H\u00e0 Lan n\u00f3i v\u1edbi National Geographic. &#8220;N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 r\u1ea5t l\u1edbn ho\u1eb7c r\u1ea5t nh\u1ecf, nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 x\u1ea3y ra m\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-6706\" src=\"http:\/\/ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/17042017082043-baotran111.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"333\" srcset=\"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/17042017082043-baotran111.jpg 500w, https:\/\/casta.ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2017\/04\/17042017082043-baotran111-300x200.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 500px) 100vw, 500px\" \/><\/p>\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a vi sinh v\u1eadt \u1edf n\u01a1i s\u00e2u nh\u1ea5t t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm th\u1ea5y tr\u00ean h\u00e0nh tinh ch\u00fang ta, ph\u00e1t hi\u1ec7n tr\u00ean cho th\u1ea5y s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a ch\u1ea5t h\u1eefu c\u01a1 trong c\u00e1c m\u1ea3nh \u0111\u00e1 phun l\u00ean b\u1edfi nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai l\u1eeda n\u1eb1m g\u1ea7n n\u01a1i s\u00e2u nh\u1ea5t tr\u00ean Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, v\u1ef1c Mariana.<\/p>\n<p>Trong khi c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111ang hy v\u1ecdng \u0111\u1ec3 t\u00ecm d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a nh\u1eefng d\u1ea1ng s\u1ed1ng ngo\u00e0i h\u00e0nh tinh n\u1eb1m b\u00ean d\u01b0\u1edbi b\u1ec1 m\u1eb7t c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u0103ng Europa c\u1ee7a sao M\u1ed9c v\u00e0 m\u1eb7t tr\u0103ng Enceladus c\u1ee7a sao Th\u1ed5, ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00eau b\u1eadt kh\u1ea3 n\u0103ng r\u1eb1ng c\u00e1c sinh v\u1eadt kh\u00f4ng k\u00e9m ph\u1ea7n b\u00ed \u1ea9n \u0111ang s\u1ed1ng \u1ea9n b\u00ean trong tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, \u1edf \u0111\u1ed9 s\u00e2u 10 km (6.2 d\u1eb7m) d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n.<\/p>\n<p>&#8220;\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t g\u1ee3i \u00fd v\u1ec1 sinh quy\u1ec3n s\u00e2u nh\u1ea5t tr\u00ean h\u00e0nh tinh c\u1ee7a ch\u00fang ta,&#8221; nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u Oliver Plumper t\u1eeb \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Utrecht \u1edf H\u00e0 Lan n\u00f3i v\u1edbi National Geographic. &#8220;N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 r\u1ea5t l\u1edbn ho\u1eb7c r\u1ea5t nh\u1ecf, nh\u01b0ng c\u00f3 ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 x\u1ea3y ra m\u00e0 ch\u00fang ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c.&#8221;<\/p>\n<p>Plumper v\u00e0 nh\u00f3m c\u1ee7a \u00f4ng th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u1ed9t lo\u1ea1t c\u00e1c ph\u00e2n t\u00edch h\u00f3a h\u1ecdc c\u00e1c m\u1ea3nh \u0111\u00e1 mang \u0111\u1ebfn t\u1eeb \u0111\u00e1y bi\u1ec3n mi\u1ec1n Nam Chamorro Seamount, m\u1ed9t n\u00fai l\u1eeda b\u00f9n l\u1edbn n\u1eb1m b\u00ean d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y bi\u1ec3n ph\u00eda t\u00e2y Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng. \u0110i\u1ec1u l\u00e0m cho n\u00fai l\u1eeda b\u00f9n \u0111\u01b0\u1ee3c quan t\u00e2m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 n\u00f3 n\u1eb1m trong cung Izu-Bonin-Mariana &#8211; ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a khe n\u1ee9t Challenger v\u00e0 v\u1ef1c Mariana v\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 \u0111i\u1ec3m va ch\u1ea1m ki\u1ebfn \u200b\u200bt\u1ea1o n\u01a1i m\u1ea3ng Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng b\u1ecb h\u00fat ch\u00ecm xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi m\u1ea3ng Philippin.<\/p>\n<p>Khi nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u00e3 ph\u00e2n t\u00edch 46 m\u1eabu \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1 khoan t\u1eeb n\u00fai l\u1eeda b\u00f9n, h\u1ecd ph\u00e1t hi\u1ec7n h\u00f3a ch\u1ea5t k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c s\u1ea3n ph\u1ea9m ch\u1ea5t th\u1ea3i vi khu\u1ea9n, bao g\u1ed3m c\u00e1c hydrocacbon, lipid, v\u00e0 axit amin. N\u00f3 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm b\u1eb1ng ch\u1ee9ng tr\u1ef1c ti\u1ebfp c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng &#8211; nh\u01b0ng trong tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch kh\u00e1c, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u cho r\u1eb1ng n\u00fai l\u1eeda b\u00f9n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 h\u00fat l\u00ean t\u00e0n t\u00edch c\u1ee7a nh\u1eefng d\u1ea1ng s\u1ed1ng \u0111\u00e3 t\u1eebng t\u1ed3n t\u1ea1i s\u00e2u trong h\u00e0nh tinh n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u01b0a t\u1eebng ph\u00e1t hi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>V\u1ef1c Mariana n\u01a1i s\u00e2u nh\u00e2t \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>Trong \u0111\u00f3 \u0111\u1eb7t ra c\u00e2u h\u1ecfi, li\u1ec7u ch\u00fang v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u00f3 v\u00e0 cho d\u00f9 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i s\u1ef1 s\u1ed1ng \u1edf \u0111\u1ed9 s\u00e2u nh\u01b0 v\u1eady khi kh\u00f4ng c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng, th\u00ec r\u1ed1t cu\u1ed9c nh\u1eefng sinh v\u1eadt s\u1ed1ng \u0111\u00f3 s\u1ebd ra sao? &#8220;Nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n n\u00e0y cho ch\u00fang ta c\u00e1i nh\u00ecn s\u00e2u s\u1eafc m\u1edbi v\u1ec1 nh\u1eefng qu\u1ea7n th\u1ec3 sinh s\u1ed1ng tr\u00ean h\u00e0nh tinh c\u1ee7a ch\u00fang ta&#8221;- gi\u1ea3i th\u00edch c\u1ee7a nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u Ivan Savov t\u1eeb \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Leeds t\u1ea1i Anh, trong m\u1ed9t th\u00f4ng c\u00e1o b\u00e1o ch\u00ed. &#8220;Trong b\u1ed1i c\u1ea3nh kh\u00f3 kh\u0103n trong vi\u1ec7c thu th\u1eadp m\u1eabu t\u1eeb l\u00f2ng \u0111\u1ea5t, v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 vi khu\u1ea9n s\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o khi v\u1eafng m\u1eb7t qu\u00e1 tr\u00ecnh quang h\u1ee3p. T\u1ea7ng \u0111\u1ecba ch\u1ea5t ch\u00fang t\u00f4i nghi\u00ean c\u1ee9u cho ch\u00fang ta m\u1ed9t m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 gi\u1eefa chu k\u1ef3 carbon \u1edf t\u1ea7ng s\u00e2u v\u00e0 th\u1ebf gi\u1edbi b\u1ec1 m\u1eb7t.&#8221;<br \/>\nTrong khi th\u1eeba nh\u1eadn r\u1eb1ng ch\u01b0a r\u00f5 r\u00e0ng nh\u1eefng g\u00ec l\u00e0 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ea5t h\u00f3a h\u1ecdc h\u1eefu c\u01a1, t\u00ednh to\u00e1n ri\u00eang c\u1ee7a nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u cho th\u1ea5y s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ed3n t\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ed9 s\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ebfn 10 km (6.2 d\u1eb7m) d\u01b0\u1edbi \u0111i\u1ec3m s\u00e2u nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u00e1y bi\u1ec3n &#8211; cho c\u00e1c d\u00e3y \u01b0\u1edbc t\u00ednh nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 b\u00ean d\u01b0\u1edbi n\u00fai l\u1eeda b\u00f9n, v\u00e0 gi\u1edbi h\u1ea1n nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 l\u00e0 122 \u00b0 C (251,6 \u00b0 F).<\/p>\n<p>&#8220;T\u00f4i ngh\u0129 r\u1eb1ng ch\u00ednh k\u1ebft qu\u1ea3 c\u1ee7a nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y \u0111\u00e3 cho th\u1ea5y ti\u1ec1m n\u0103ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t cu\u1ed9c s\u1ed1ng t\u1ea1i m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e1c m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u00e2u nh\u1ea5t tr\u00ean h\u00e0nh tinh,&#8221; nh\u00e0 vi sinh v\u1eadt h\u1ecdc Matthew Schrenk t\u1eeb \u0110\u1ea1i h\u1ecdc bang Michigan, m\u1ed9t nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ed9c l\u1eadp cho bi\u1ebft. &#8220;N\u1ebfu ch\u00fang ta \u0111ang t\u00ecm ki\u1ebfm nh\u1eefng gi\u1edbi h\u1ea1n chi\u1ec1u s\u00e2u c\u1ee7a sinh quy\u1ec3n, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng n\u00f3 l\u00ean r\u1ea5t nhi\u1ec1u.&#8221;<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Theo Kh\u00e1m Ph\u00e1<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Ngu\u1ed3n khoahoc.tv<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t g\u1ee3i \u00fd v\u1ec1 sinh quy\u1ec3n s\u00e2u nh\u1ea5t tr\u00ean h\u00e0nh tinh c\u1ee7a ch\u00fang ta,&#8221; nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u Oliver Plumper t\u1eeb \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Utrecht \u1edf H\u00e0 Lan n\u00f3i v\u1edbi National Geographic. &#8220;N\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 r\u1ea5t l\u1edbn ho\u1eb7c r\u1ea5t nh\u1ecf, nh\u01b0ng ch\u1eafc ch\u1eafn l\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 x\u1ea3y ra m\u00e0 ch\u00fang ta [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":6706,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-5722","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tin-tuc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5722","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5722"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5722\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6707,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5722\/revisions\/6707"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5722"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5722"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5722"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}