{"id":4548,"date":"2015-11-19T06:52:31","date_gmt":"2015-11-18T23:52:31","guid":{"rendered":"http:\/\/ttud.com.vn\/?p=4548"},"modified":"2017-10-02T08:21:00","modified_gmt":"2017-10-02T01:21:00","slug":"nhung-dieu-di-thuong-tren-diem-vuong-tinh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/nhung-dieu-di-thuong-tren-diem-vuong-tinh\/","title":{"rendered":"Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u d\u1ecb th\u01b0\u1eddng tr\u00ean Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ebfn t\u1eeb C\u01a1 quan H\u00e0ng kh\u00f4ng V\u0169 tr\u1ee5 M\u1ef9 (NASA) ph\u00e1t hi\u1ec7n Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh v\u1eabn c\u00f2n \u1ea9n ch\u1ee9a nhi\u1ec1u \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m k\u1ef3 l\u1ea1 nh\u01b0 n\u00fai l\u1eeda b\u0103ng, n\u00fai tr\u00f4i n\u1ed5i v\u00e0 m\u1eb7t tr\u0103ng d\u1ecb th\u01b0\u1eddng.<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-5021\" src=\"http:\/\/ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/19112015152148-duytranVNE-Pluto-3-4265-1447230413.jpg\" alt=\"\" width=\"452\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/19112015152148-duytranVNE-Pluto-3-4265-1447230413.jpg 452w, https:\/\/casta.ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/19112015152148-duytranVNE-Pluto-3-4265-1447230413-300x199.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 452px) 100vw, 452px\" \/><\/p>\n<p>H\u00f4m 9\/11, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng b\u1ed1 m\u1ed9t lo\u1ea1t kh\u00e1m ph\u00e1 m\u1edbi t\u1eeb t\u00e0u v\u0169 tr\u1ee5 New Horizons bay qua Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh h\u1ed3i th\u00e1ng 7, t\u1ea1i cu\u1ed9c g\u1eb7p th\u01b0\u1eddng ni\u00ean c\u1ee7a Ban Khoa h\u1ecdc H\u00e0nh tinh thu\u1ed9c NASA. &#8220;Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh \u0111ang l\u00e0m ch\u00fang t\u00f4i b\u1ed1i r\u1ed1i&#8221;, National Geographic d\u1eabn l\u1eddi Alan Stern, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u00ednh c\u1ee7a d\u1ef1 \u00e1n New Horizon.<\/p>\n<p>Hai h\u1ed1 l\u00f5m g\u1ea7n c\u1ef1c nam c\u1ee7a Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 mi\u1ec7ng n\u00fai l\u1eeda b\u0103ng. C\u00e1c h\u1ed1 n\u1eb1m \u1edf \u0111\u1ec9nh hai ng\u1ecdn n\u00fai kh\u1ed5ng l\u1ed3 t\u00ean Wright Mons v\u00e0 Piccard Mons. M\u1ed7i ng\u1ecdn n\u00fai cao t\u1edbi v\u00e0i km v\u00e0 r\u1ed9ng \u00edt nh\u1ea5t 100 km, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u1eefng n\u00fai l\u1eeda h\u00ecnh khi\u00ean \u1edf Hawaii, M\u1ef9. Nh\u01b0ng thay v\u00ec phun tr\u00e0o dung nham, n\u00fai l\u1eeda c\u1ee7a Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh tu\u00f4n ra b\u0103ng, kh\u00ed nit\u01a1, cacbon monoxide, ho\u1eb7c b\u00f9n nh\u00e3o t\u1eeb m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng b\u1ecb ch\u00f4n v\u00f9i.<\/p>\n<p>Jeff Moore \u1edf Trung t\u00e2m Nghi\u00ean c\u1ee9u Ames c\u1ee7a NASA, cho bi\u1ebft nh\u00f3m chuy\u00ean gia ch\u01b0a k\u1ebft lu\u1eadn nh\u1eefng h\u1ed1 l\u00f5m n\u00e0y c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 n\u00fai l\u1eeda hay kh\u00f4ng, d\u00f9 tr\u00f4ng ch\u00fang c\u00f3 h\u00ecnh d\u1ea1ng r\u1ea5t gi\u1ed1ng. N\u1ebfu ch\u00fang th\u1ef1c s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c nh\u1eadn, \u0111\u00e2y s\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai l\u1eeda \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf v\u00f2ng ngo\u00e0i c\u1ee7a h\u1ec7 M\u1eb7t Tr\u1eddi.<\/p>\n<p><strong>N\u00fai b\u0103ng tr\u00f4i<\/strong><\/p>\n<p>So v\u1edbi n\u00fai tr\u00ean Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t, nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai c\u1ee7a Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh gi\u1ed1ng n\u00fai b\u0103ng tr\u00f4i gi\u1eefa \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng h\u01a1n. T\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb b\u0103ng \u0111\u00e1, nh\u1eefng kh\u1ed1i v\u1eadt th\u1ec3 l\u1edbn n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111ang tr\u00f4i n\u1ed5i gi\u1eefa bi\u1ec3n b\u0103ng ch\u1ee9a nit\u01a1, Moore ti\u1ebft l\u1ed9. \u1ede m\u1ed9t s\u1ed1 khu v\u1ef1c, nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai l\u1edbn ngang d\u00e3y Rocky \u1edf mi\u1ec1n t\u00e2y B\u1eafc M\u1ef9 nh\u00f4 cao gi\u1eefa c\u00e1c l\u1edbp b\u0103ng d\u00e0y \u0111\u1eb7c ch\u1ee9a nit\u01a1 v\u00e0 cacbon monoxide.<\/p>\n<p>G\u1ea7n r\u00eca ph\u00eda t\u00e2y c\u1ee7a c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng b\u0103ng mang t\u00ean Sputnik Planum, nh\u1eefng d\u1ea3i b\u0103ng \u0111\u00e1 l\u1edbn c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 n\u1ee9t g\u00e3y v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafp x\u1ebfp l\u1ea1i, d\u1eabn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecba h\u00ecnh l\u1ed3i l\u00f5m. C\u00e1c t\u1ea3ng b\u0103ng g\u00f3c c\u1ea1nh n\u1eb1m l\u1ed9n x\u1ed9n, m\u1ed9t s\u1ed1 cao 5 km v\u00e0 r\u1ed9ng 40 km, h\u00ecnh th\u00e0nh n\u00ean nh\u1eefng ng\u1ecdn n\u00fai v\u01b0\u01a1n d\u00e0i \u0111\u1ebfn v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng b\u1eb1ng ph\u1eb3ng. Ph\u00e2n t\u00edch m\u1edbi cho th\u1ea5y Sputnik Planum ch\u1ec9 kho\u1ea3ng 100.000 tri\u1ec7u n\u0103m tu\u1ed5i. &#8220;N\u00f3 nh\u01b0 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra ng\u00e0y h\u00f4m qua. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ph\u00e1t hi\u1ec7n l\u1edbn, h\u00e0nh tinh nh\u1ecf n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eabn ti\u1ebfp t\u1ee5c v\u1eadn \u0111\u1ed9ng \u1edf quy m\u00f4 l\u1edbn sau nhi\u1ec1u t\u1ef7 n\u0103m h\u00ecnh th\u00e0nh&#8221;, Stern n\u00f3i.<\/p>\n<p><strong>\u0110\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng b\u1ecb v\u00f9i l\u1ea5p<\/strong><\/p>\n<p>M\u1ed9t s\u1ed1 n\u01a1i tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh, nh\u01b0 \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng Sputnik Planum, c\u00f3 \u0111\u1ecba h\u00ecnh b\u1eb1ng ph\u1eb3ng trong khi nh\u1eefng n\u01a1i kh\u00e1c l\u1ed3i l\u00f5m v\u00e0 nh\u00ecn t\u1eeb xa gi\u1ed1ng h\u1ec7t da r\u1eafn. M\u1ed9t s\u1ed1 khu v\u1ef1c b\u1ecb r\u00e1ch to\u1ea1c v\u1edbi nh\u1eefng khe n\u1ee9t kh\u1ed5ng l\u1ed3 nh\u01b0 Virgil Fossa \u1edf ph\u00eda t\u00e2y Sputnik Planum.<\/p>\n<p>C\u00e1c khe n\u1ee9t r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh khi h\u00e0nh tinh m\u1edf r\u1ed9ng v\u00e0 \u0111\u1ee9t g\u00e3y. N\u1ebfu l\u1edbp v\u1ecf c\u1ee7a Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh che ph\u1ee7 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 suy \u0111o\u00e1n c\u1ee7a nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u, khi \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng n\u00e0y t\u1eeb t\u1eeb \u0111\u00f3ng b\u0103ng v\u00e0 l\u1edbn d\u1ea7n, n\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y \u00e1p l\u1ef1c l\u00ean l\u1edbp v\u1ecf v\u00e0 th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 ra \u0111\u1eddi c\u1ee7a c\u00e1c khe n\u1ee9t kh\u1ed5ng l\u1ed3.<\/p>\n<p><strong>Kh\u00ed quy\u1ec3n m\u1ecfng l\u1ea1nh<\/strong><\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh c\u00f3 b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n l\u1edbn g\u1ea5p 7-8 l\u1ea7n k\u00edch th\u01b0\u1edbc h\u00e0nh tinh. H\u1ecd c\u0169ng ngh\u0129 r\u1eb1ng b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 nit\u01a1 n\u00e0y th\u1ea5t tho\u00e1t nhanh \u0111\u1ebfn m\u1ee9c l\u00e0m b\u1ed1c h\u01a1i m\u1ed9t kilomet b\u0103ng tr\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh trong qu\u00e3ng th\u1eddi gian 4,6 t\u1ef7 n\u0103m.<\/p>\n<p>Nh\u1edd d\u1eef li\u1ec7u do t\u00e0u Horizon cung c\u1ea5p, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e1t hi\u1ec7n quan ni\u1ec7m tr\u00ean g\u1ea7n nh\u01b0 kh\u00f4ng \u0111\u00fang. B\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n c\u1ee7a Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh kh\u00f4ng l\u1edbn v\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5t tho\u00e1t nhanh nh\u01b0 h\u1ecd d\u1ef1 \u0111o\u00e1n.<\/p>\n<p>&#8220;V\u1edbi t\u1ed1c \u0111\u1ed9 b\u1ed1c h\u01a1i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n, l\u01b0\u1ee3ng b\u0103ng bi\u1ebfn m\u1ea5t ch\u1ec9 kho\u1ea3ng 0,2 m&#8221;, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Leslie Young \u1edf Vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u Southwest cho bi\u1ebft. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, ph\u1ea7n l\u1edbn nit\u01a1 v\u1eabn t\u1ed3n t\u1ea1i g\u1ea7n b\u1ec1 m\u1eb7t h\u00e0nh tinh do l\u01b0\u1ee3ng hydro xyanua cao trong kh\u00ed quy\u1ec3n Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh, c\u00f3 t\u00e1c d\u1ee5ng l\u00e0m m\u00e1t v\u00e0 duy tr\u00ec l\u1edbp kh\u00ed.<\/p>\n<p><strong>M\u1eb7t tr\u0103ng d\u1ecb th\u01b0\u1eddng<\/strong><\/p>\n<p>B\u1ed1n m\u1eb7t tr\u0103ng nh\u1ecf c\u1ee7a Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh l\u00e0 Nix, Styx, Kerberos, v\u00e0 Hydra c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 nh\u1eefng v\u1eadt th\u1ec3 k\u1ef3 l\u1ea1 nh\u1ea5t trong to\u00e0n b\u1ed9 h\u1ec7 th\u1ed1ng. Kerberos v\u00e0 Hydra tr\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1o th\u00e0nh t\u1eeb hai v\u1eadt th\u1ec3 nh\u1ecf h\u01a1n ch\u1eadm r\u00e3i va ch\u1ea1m v\u00e0 d\u00ednh li\u1ec1n v\u00e0o nhau, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 thi\u00ean th\u1ea1ch h\u00ecnh con v\u1ecbt m\u00e0 t\u00e0u v\u0169 tr\u1ee5 Rosetta quay xung quanh.<\/p>\n<p>&#8220;\u1ede th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e0o \u0111\u00f3 trong qu\u00e1 kh\u1ee9, Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh t\u1eebng c\u00f3 \u00edt nh\u1ea5t 6 m\u1eb7t tr\u0103ng&#8221;, Mark Showalter \u1edf Vi\u1ec7n SETI n\u00f3i.<\/p>\n<p>X\u00e9t v\u1ec1 t\u1ed1c \u0111\u1ed9 quay, Hydra \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u trong s\u1ed1 c\u00e1c m\u1eb7t tr\u0103ng khi t\u1ef1 quay quanh qu\u1ef9 \u0111\u1ea1o 10 ti\u1ebfng m\u1ed9t l\u1ea7n. Tuy nhi\u00ean, c\u1ea3 4 m\u1eb7t tr\u0103ng \u0111\u1ec1u quay nhanh h\u01a1n d\u1ef1 \u0111o\u00e1n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc. &#8220;Ch\u00fang t\u00f4i ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u1ec7 tinh n\u00e0o nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y&#8221;, Showalter chia s\u1ebb.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, m\u1eb7t tr\u0103ng Nix c\u00f3 m\u1ed9t mi\u1ec7ng h\u1ed1 m\u00e0u \u0111\u1ecf \u1edf m\u1ed9t b\u00ean b\u1ec1 m\u1eb7t m\u00e0 nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u01b0a th\u1ec3 \u0111\u01b0a ra l\u00fd gi\u1ea3i. Kerberos, m\u1eb7t tr\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 t\u1ed1i nh\u1ea5t, th\u1ef1c s\u1ef1 s\u00e1ng kh\u00f4ng k\u00e9m ba m\u1eb7t tr\u0103ng c\u00f2n l\u1ea1i.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Ph\u01b0\u01a1ng Hoa<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Ngu\u1ed3n VNEXPRESS<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ebfn t\u1eeb C\u01a1 quan H\u00e0ng kh\u00f4ng V\u0169 tr\u1ee5 M\u1ef9 (NASA) ph\u00e1t hi\u1ec7n Di\u00eam V\u01b0\u01a1ng tinh v\u1eabn c\u00f2n \u1ea9n ch\u1ee9a nhi\u1ec1u \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m k\u1ef3 l\u1ea1 nh\u01b0 n\u00fai l\u1eeda b\u0103ng, n\u00fai tr\u00f4i n\u1ed5i v\u00e0 m\u1eb7t tr\u0103ng d\u1ecb th\u01b0\u1eddng. H\u00f4m 9\/11, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng b\u1ed1 m\u1ed9t lo\u1ea1t kh\u00e1m ph\u00e1 m\u1edbi t\u1eeb t\u00e0u v\u0169 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":5021,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-4548","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tin-tuc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4548","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4548"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4548\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5022,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4548\/revisions\/5022"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5021"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4548"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}