{"id":4535,"date":"2015-11-16T06:37:02","date_gmt":"2015-11-15T23:37:02","guid":{"rendered":"http:\/\/ttud.com.vn\/?p=4535"},"modified":"2017-10-02T08:16:12","modified_gmt":"2017-10-02T01:16:12","slug":"kinh-thien-van-lon-nhat-the-gioi-bat-dau-duoc-xay-dung-o-chile-net-hon-hubble-10-lan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/kinh-thien-van-lon-nhat-the-gioi-bat-dau-duoc-xay-dung-o-chile-net-hon-hubble-10-lan\/","title":{"rendered":"K\u00ednh thi\u00ean v\u0103n l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf Chile, n\u00e9t h\u01a1n Hubble 10 l\u1ea7n"},"content":{"rendered":"<p><strong>K\u00ednh thi\u00ean v\u0103n l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf Las Campanas, Chile h\u00f4m 11\/11 v\u1eeba qua, v\u1edbi s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u1ed1ng Chile &#8211; b\u00e0 Michelle Bachelet. V\u1edbi v\u1ed1n \u0111\u1ea7u t\u01b0 l\u00ean \u0111\u1ebfn 1 t\u1ef7 USD, khi ho\u00e0n th\u00e0nh, Giant Magellan Telescope ( GMT) c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng thu nh\u1eadn \u00e1nh s\u00e1ng cao h\u01a1n nhi\u1ec1u l\u1ea7n so v\u1edbi b\u1ea5t k\u1ef3 k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng n\u00e0o \u0111ang v\u1eadn h\u00e0nh, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi cho \u0111\u1ed9 n\u00e9t g\u1ea5p 10 l\u1ea7n so v\u1edbi K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng kh\u00f4ng gian Hubble &#8211; ni\u1ec1m t\u1ef1 h\u00e0o c\u1ee7a NASA.<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-5009\" src=\"http:\/\/ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/3546873_GMT_tinhte_01.jpg\" alt=\"\" width=\"575\" height=\"382\" srcset=\"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/3546873_GMT_tinhte_01.jpg 575w, https:\/\/casta.ttud.com.vn\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/3546873_GMT_tinhte_01-300x199.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 575px) 100vw, 575px\" \/><\/p>\n<p>&#8220;GMT s\u1ebd l\u00e0m m\u1ed9t cu\u1ed9c c\u00e1ch m\u1ea1ng h\u00f3a v\u1ec1 quan \u0111i\u1ec3m v\u00e0 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a ch\u00fang ta v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5&#8221;, Taft Armandroff &#8211; ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u t\u1ed5 ch\u1ee9c Giant Magellan Telescope (GMTO), cho bi\u1ebft. &#8220;N\u00f3 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u gi\u1eef h\u00e0ng tr\u0103m n\u0103m trong nh\u1eefng quy\u1ec3n s\u00e1ch khoa h\u1ecdc vi\u1ebft \u1edf t\u01b0\u01a1ng lai&#8221;. GMT \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf \u0111\u1ed9 cao 2.450 m\u00e9t so v\u1edbi m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n v\u00e0 d\u1ef1 ki\u1ebfn \u0111i v\u00e0o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 n\u0103m 2021.<\/p>\n<p><strong>Thi\u1ebft k\u1ebf<\/strong><\/p>\n<p>V\u1edbi chi\u1ec1u cao h\u01a1n 25 m\u00e9t, GMT \u0111\u01b0\u1ee3c chia ra l\u00e0m 22 t\u1ea7ng v\u00e0 c\u00f3 t\u1ed5ng c\u1ed9ng 7 g\u01b0\u01a1ng s\u01a1 c\u1ea5p v\u1edbi b\u1ec1 r\u1ed9ng m\u1ed7i c\u00e1i kho\u1ea3ng 8,4 m. S\u1ed1 g\u01b0\u01a1ng n\u00e0y s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafp x\u1ebfp \u0111\u1ec3 cung c\u1ea5p cho \u0111\u00e0i quan s\u00e1t m\u1ed9t khu v\u1ef1c thu nh\u1eadn \u00e1nh s\u00e1ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh h\u01a1n 25 m. B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, GMT c\u0169ng s\u1edf h\u1eefu 7 g\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 c\u1ea5p nh\u1ecf, bao g\u1ed3m m\u1ed9t h\u1ec7 th\u1ed1ng quang h\u1ecdc c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng th\u00edch nghi nh\u1eb1m ch\u1ed1ng l\u1ea1i nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng l\u00e0m m\u1edd c\u1ee7a b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t.<\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft 4 g\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh c\u1ee7a k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c ra \u0111\u1eddi \u1edf l\u00f2 \u0111\u00fac th\u1ee7y tinh t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Steward, Arizona. Sau \u0111\u00f3, nh\u1eefng t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng c\u1ef1c b\u1ec1n n\u00e0y ph\u1ea3i tr\u1ea3i qua c\u00e1c c\u00f4ng \u0111o\u1ea1n m\u00e0i v\u00e0 \u0111\u00e1nh b\u00f3ng v\u1edbi \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c \u0111\u00e1ng kinh ng\u1ea1c. M\u1ed7i t\u1ea5m k\u00ednh ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o tr\u00ec trong v\u00f2ng 2-3 n\u0103m nh\u1eb1m \u0111\u1ea3m b\u1ea3o \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c cao nh\u1ea5t trong qu\u00e1 tr\u00ecnh s\u1eed d\u1ee5ng. Chile l\u00e0 qu\u1ed1c gia ch\u1ecbu nhi\u1ec1u \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, do \u0111\u00f3 c\u00e1c nh\u00e0 thi\u1ebft k\u1ebf ph\u1ea3i l\u00e0m sao \u0111\u1ec3 n\u00f3 ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ef1c k\u1ef3 m\u1ea1nh, lo\u1ea1i \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ch\u1ec9 x\u1ea3y ra m\u1ed9t l\u1ea7n trong 500 n\u0103m.<\/p>\n<p><strong>\u2018Con m\u1eaft\u2019 m\u1ea1nh m\u1ebd quan s\u00e1t b\u1ea7u tr\u1eddi<\/strong><\/p>\n<p>Khi \u0111i v\u00e0o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, GMT s\u1ebd gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u gi\u1ea3i quy\u1ebft m\u1ed9t s\u1ed1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc, c\u00e1c nh\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh. V\u00ed d\u1ee5, GMT c\u00f3 th\u1ec3 \u2018l\u00f9ng s\u1ee5c\u2019 oxy, methane v\u00e0 c\u00e1c d\u1ea5u ch\u1ec9 sinh h\u1ecdc kh\u00e1c tr\u00ean b\u1ea7u kh\u00ed quy\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c ngo\u1ea1i h\u00e0nh tinh, nh\u1eefng y\u1ebfu t\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng. C\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n c\u0169ng s\u1ebd s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u00e0i thi\u00ean v\u0103n m\u1edbi \u0111\u1ec3 quan s\u00e1t nh\u1eefng ng\u00f4i sao c\u0169ng nh\u01b0 thi\u00ean h\u00e0 xa x\u0103m m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, GMT c\u00f2n gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u00ecm hi\u1ec3u b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1ed1i v\u00e0 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng t\u1ed1i, v\u1ed1n chi\u1ebfm \u0111\u1ebfn 96% v\u0169 tr\u1ee5. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 trong danh s\u00e1ch nh\u1eefng l\u0129nh v\u1ef1c m\u00e0 GMT c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng g\u00f3p m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a. &#8220;Ch\u00fang t\u00f4i x\u00e2y d\u1ef1ng k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n \u0111\u1ec3 t\u00ecm ra nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta kh\u00f4ng bi\u1ebft, \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u1edbi&#8221;, ch\u1ee7 t\u1ecbch t\u1ea1m th\u1eddi c\u1ee7a GMTO, \u00f4ng Pat McCarthy cho bi\u1ebft.<\/p>\n<p>Tr\u1eddi quang, kh\u00f4ng kh\u00ed kh\u00f4, m\u01b0a \u00edt ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 m\u00e0 thi\u00ean nhi\u00ean \u01b0u \u0111\u00e3i cho Chile, khi\u1ebfn \u0111\u00e2y tr\u1edf th\u00e0nh qu\u1ed1c gia thu h\u00fat s\u1ef1 quan t\u00e2m c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi. D\u1ef1 \u00e1n x\u00e2y d\u1ef1ng GMT r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 h\u1ee3p t\u00e1c qu\u1ed1c t\u1ebf. C\u00e1c t\u1ed5 ch\u1ee9c tham gia ph\u1ea3i k\u1ec3 \u0111\u1ebfn bao g\u1ed3m \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia Australia, Vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc Carnegie, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Harvard, T\u1ed5 ch\u1ee9c Thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 Vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc v\u0169 tr\u1ee5 H\u00e0n Qu\u1ed1c, Qu\u1ef9 nghi\u00ean c\u1ee9u bang Sao Paulo (FAPESP) t\u1ea1i Brazil, Vi\u1ec7n Smithsonian, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Texas A&amp;M, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Arizona, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Chicago v\u00e0 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Texas \u1edf Austin.<\/p>\n<p><strong>M\u1ed9t t\u01b0\u01a1ng lai t\u01b0\u01a1i s\u00e1ng cho thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc<\/strong><\/p>\n<p>Sau khi ho\u00e0n th\u00e0nh, GMT s\u1ebd l\u00e0 k\u00ednh thi\u00ean v\u0103n l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi, v\u1edbi kh\u1ea3 n\u0103ng quan s\u00e1t m\u1ea1nh m\u1ebd ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y. Tuy nhi\u00ean, c\u00f3 l\u1ebd GMT s\u1ebd s\u1edbm b\u1ecb tru\u1ea5t \u2018ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng\u2019 v\u00e0o tay k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng Thirty Meter Telescope ( TMT) v\u00e0 K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng c\u1ef1c l\u1edbn c\u1ee7a ch\u00e2u \u00c2u ( E-ELT), d\u1ef1 ki\u1ebfn s\u1ebd ho\u00e0n th\u00e0nh v\u00e0 \u0111i v\u00e0o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng v\u00e0o gi\u1eefa n\u0103m 2020. TMT \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf Hawaii, r\u1ed9ng 30 m; trong khi \u0111\u00f3 E-ELT \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y \u1edf Chile s\u1ebd c\u00f2n l\u1edbn h\u01a1n nh\u01b0 th\u1ebf v\u1edbi chi\u1ec1u r\u1ed9ng 39 m.<\/p>\n<p>C\u1ea3 TMT v\u00e0 E-ELT \u0111\u1ec1u s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o t\u1eeb h\u00e0ng tr\u0103m \u0111o\u1ea1n g\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf gh\u00e9p v\u1edbi nhau, thay v\u00ec h\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb 7 g\u01b0\u01a1ng kh\u1ed5ng l\u1ed3 nh\u01b0 GMT. Vi\u1ec7c b\u1ed1 tr\u00ed c\u00e1c \u0111\u00e0i quan s\u00e1t: hai \u1edf Nam b\u00e1n c\u1ea7u, m\u1ed9t \u1edf B\u1eafc b\u00e1n c\u1ea7u s\u1ebd cho ph\u00e9p c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u2018qu\u00e9t\u2019 c\u1ea3 b\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u00eam. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, n\u1ebfu m\u1ecdi chuy\u1ec7n di\u1ec5n ra theo \u0111\u00fang k\u1ebf ho\u1ea1ch th\u00ec K\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng kh\u00f4ng gian James Webb c\u1ee7a NASA s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec3n khai v\u00e0o cu\u1ed1i n\u0103m 2018, v\u1edbi kh\u1ea3 n\u0103ng thu \u00e1nh s\u00e1ng g\u1ea5p 70 l\u1ea7n Hubble.<\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em><strong>Theo: Space.com\u200b<\/strong><\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Ngu\u1ed3n tinhte.vn<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K\u00ednh thi\u00ean v\u0103n l\u1edbn nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf Las Campanas, Chile h\u00f4m 11\/11 v\u1eeba qua, v\u1edbi s\u1ef1 c\u00f3 m\u1eb7t c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u1ed1ng Chile &#8211; b\u00e0 Michelle Bachelet. V\u1edbi v\u1ed1n \u0111\u1ea7u t\u01b0 l\u00ean \u0111\u1ebfn 1 t\u1ef7 USD, khi ho\u00e0n th\u00e0nh, Giant Magellan Telescope ( GMT) c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng thu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":5009,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-4535","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tin-tuc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4535","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4535"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4535\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5010,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4535\/revisions\/5010"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5009"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}