{"id":31161,"date":"2021-12-21T09:40:00","date_gmt":"2021-12-21T02:40:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ttud.com.vn\/?p=31161"},"modified":"2022-02-21T09:42:30","modified_gmt":"2022-02-21T02:42:30","slug":"su-kien-khoa-hoc-the-gioi-noi-bat-nam-2021","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/su-kien-khoa-hoc-the-gioi-noi-bat-nam-2021\/","title":{"rendered":"S\u1ef1 ki\u1ec7n khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi n\u1ed5i b\u1eadt n\u0103m 2021"},"content":{"rendered":"\n<p>N\u0103m 2021, v\u01b0\u1ee3t l\u00ean nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng do \u0111\u1ea1i d\u1ecbch, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng chinh ph\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u1ea1t nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn m\u1edbi trong cu\u1ed9c \u0111ua v\u0169 tr\u1ee5, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch v\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m nh\u00e2n t\u1ea1o.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/20\/su-kien-khoa-hoc-the-gioi-noi-5933-8550-1640008066.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=aqFkSNetH-9HLS6gb7xUSQ\" alt=\"V\u0169 tr\u1ee5, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch v\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m nh\u00e2n t\u1ea1o \u0111\u1ea1t nhi\u1ec1u b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn m\u1edbi. Ngu\u1ed3n: T\u1ed5ng h\u1ee3p\"\/><figcaption>V\u0169 tr\u1ee5, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch v\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m nh\u00e2n t\u1ea1o \u0111\u1ea1t nhi\u1ec1u b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn m\u1edbi. Ngu\u1ed3n:&nbsp;<em>T\u1ed5ng h\u1ee3p<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u m\u1edbi trong c\u00f4ng cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c sao H\u1ecfa<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 h\u1ed7 tr\u1ee3 s\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean sao H\u1ecfa l\u00e0 ch\u1ee7 \u0111\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c quan t\u00e2m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t do h\u00e0nh tinh n\u00e0y n\u1eb1m c\u1eadn k\u1ec1 v\u00e0 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec3m t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. C\u00f4ng cu\u1ed9c t\u00ecm ki\u1ebfm b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 s\u1ef1 s\u1ed1ng \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 19 v\u00e0 ti\u1ebfp t\u1ee5c cho \u0111\u1ebfn nay. S\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c robot th\u0103m d\u00f2 m\u1edbi h\u1ee9a h\u1eb9n s\u1ebd gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc gi\u1ea3i \u0111\u00e1p th\u1eafc m\u1eafc su\u1ed1t nhi\u1ec1u th\u1ebf k\u1ef7, t\u1ea1o ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 cho tham v\u1ecdng chinh ph\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u1ecbnh c\u01b0 tr\u00ean sao H\u1ecfa c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m 2021, sau h\u00e0nh tr\u00ecnh bay k\u00e9o d\u00e0i 7 th\u00e1ng, robot t\u1ef1 h\u00e0nh Perseverance l\u1edbn ngang m\u1ed9t con t\u00ea gi\u00e1c c\u1ee7a NASA \u0111\u00e3 h\u1ea1 c\u00e1nh ch\u00ednh x\u00e1c xu\u1ed1ng b\u1ec1 m\u1eb7t sao H\u1ecfa v\u00e0o ng\u00e0y 18\/2, b\u1eaft \u0111\u1ea7u h\u00e0nh tr\u00ecnh t\u00ecm ki\u1ebfm d\u1ea5u v\u1ebft c\u1ee7a s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ed5 \u0111\u1ea1i trong mi\u1ec7ng h\u1ed1 Jezero, n\u01a1i t\u1eebng l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng ch\u00e2u th\u1ed5 s\u00f4ng v\u1edbi h\u1ed3 n\u01b0\u1edbc l\u1edbn c\u00e1ch \u0111\u00e2y h\u00e0ng t\u1ef7 n\u0103m.Video Player is loading.D\u1eebngHi\u1ec7n t\u1ea1i&nbsp;0:07\/Th\u1eddi l\u01b0\u1ee3ng&nbsp;3:25\u0110\u00e3 t\u1ea3i: 0%Ti\u1ebfn tr\u00ecnh: 0%B\u1ecf t\u1eaft ti\u1ebfngTo\u00e0n m\u00e0n h\u00ecnh<a href=\"javascript:;\"><\/a><a href=\"javascript:;\"><\/a><a href=\"javascript:;\"><\/a><\/p>\n\n\n\n<p>Robot Perseverance \u0111\u00e1p xu\u1ed1ng mi\u1ec7ng h\u1ed1 Jerezo. Video:&nbsp;<em>NASA<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Perseverance kh\u00f4ng ph\u1ea3i robot \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a NASA ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng tr\u00ean h\u00e0nh tinh \u0111\u1ecf, nh\u01b0ng l\u00e0 b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn l\u1edbn trong c\u00f4ng cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c kh\u00f4ng gian. \u0110\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean C\u01a1 quan H\u00e0ng kh\u00f4ng V\u0169 tr\u1ee5 M\u1ef9 \u0111\u01b0a m\u1ed9t chi\u1ebfc tr\u1ef1c th\u0103ng mini mang t\u00ean Ingenuity l\u00ean sao H\u1ecfa. Thi\u1ebft b\u1ecb c\u00f3 k\u00edch th\u01b0\u1edbc t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t con chim b\u1ed3 c\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafn d\u01b0\u1edbi b\u1ee5ng Perseverance.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00f4m 19\/4, sau hai th\u00e1ng \u0111\u00e1p xu\u1ed1ng h\u00e0nh tinh v\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c th\u1eed nghi\u1ec7m v\u1edbi c\u00e1nh qu\u1ea1t t\u1ea1i ch\u1ed7, Ingenuity ch\u00ednh th\u1ee9c c\u1ea5t c\u00e1nh kh\u1ecfi b\u1ec1 m\u1eb7t, bay l\u00ean \u0111\u1ed9 cao 3 m v\u00e0 h\u1ea1 c\u00e1nh sau kho\u1ea3ng 40 gi\u00e2y, ho\u00e0n th\u00e0nh chuy\u1ebfn bay c\u00f3 \u0111\u1ed9ng c\u01a1 \u0111\u1ea7u ti\u00ean ngo\u00e0i Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t. T\u00ednh \u0111\u1ebfn nay, thi\u1ebft b\u1ecb \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n th\u00e0nh c\u00f4ng 17 chuy\u1ebfn bay tr\u00ecnh di\u1ec5n c\u00f4ng ngh\u1ec7 v\u00e0 h\u1ed7 tr\u1ee3 robot Perseverance th\u0103m d\u00f2 \u0111\u1ecba h\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/iv1.vnecdn.net\/vnexpress\/images\/web\/2021\/04\/20\/truc-thang-nasa-cat-canh-thanh-cong-tren-sao-hoa-1618885258.jpg?w=750&amp;h=450&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=C43VX7MsSKNuQuRuWWtdOw\" alt=\"Tr\u1ef1c th\u0103ng NASA c\u1ea5t c\u00e1nh th\u00e0nh c\u00f4ng tr\u00ean sao H\u1ecfa\"\/><figcaption>Chuy\u1ebfn bay \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a Ingenuity \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u1ea1i b\u1eb1ng camera tr\u00ean Perseverance. Video:&nbsp;<em>NASA<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfp n\u1ed1i NASA, Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng h\u1ea1 c\u00e1nh th\u00e0nh c\u00f4ng robot t\u1ef1 h\u00e0nh Ch\u00fac Dung xu\u1ed1ng b\u1ec1 m\u1eb7t sao H\u1ecfa v\u00e0o ng\u00e0y 15\/5, tr\u1edf th\u00e0nh qu\u1ed1c gia th\u1ee9 hai sau M\u1ef9 c\u00f3 thi\u1ebft b\u1ecb th\u0103m d\u00f2 \u0111\u00e1p xu\u1ed1ng h\u00e0nh tinh n\u00e0y k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 1973.<\/p>\n\n\n\n<p>Sau \u00edt ng\u00e0y th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1c b\u00e0i ki\u1ec3m tra ch\u1ea9n \u0111o\u00e1n t\u1ea1i ch\u1ed7, robot Ch\u00fac Dung h\u00f4m 22\/5 ch\u00ednh th\u1ee9c l\u0103n b\u00e1nh r\u1eddi kh\u1ecfi b\u1ec7 h\u1ea1 c\u00e1nh \u0111\u1ec3 kh\u00e1m ph\u00e1 v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng Utopia Planitia r\u1ed9ng l\u1edbn \u1edf ph\u00eda b\u1eafc sao H\u1ecfa th\u00f4ng qua vi\u1ec7c ch\u1ee5p \u1ea3nh, thu th\u1eadp d\u1eef li\u1ec7u \u0111\u1ecba l\u00fd v\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch m\u1eabu \u0111\u00e1.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/16\/robot-chuc-dung-1684-1639646372.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=QfqR994KoJ0vk1ombI1Qng\" alt=\"M\u00f4 ph\u1ecfng robot th\u0103m d\u00f2 Ch\u00fac Dung l\u0103n b\u00e1nh tr\u00ean sao H\u1ecfa. \u1ea2nh: CNSA\"\/><figcaption>M\u00f4 ph\u1ecfng robot th\u0103m d\u00f2 Ch\u00fac Dung l\u0103n b\u00e1nh tr\u00ean sao H\u1ecfa. \u1ea2nh:&nbsp;<em>CNSA<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>S\u1ee9 m\u1ec7nh sao H\u1ecfa th\u00e0nh c\u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn d\u00e0i gi\u00fap Trung Qu\u1ed1c thu h\u1eb9p kho\u1ea3ng c\u00e1ch v\u1edbi M\u1ef9 trong cu\u1ed9c \u0111ua chinh ph\u1ee5c kh\u00f4ng gian. C\u01a1 quan v\u0169 tr\u1ee5 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc n\u00e0y v\u00e0o th\u00e1ng 4 c\u0169ng ph\u00f3ng th\u00e0nh c\u00f4ng module \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a tr\u1ea1m v\u0169 tr\u1ee5 Thi\u00ean Cung v\u00e0 g\u1eedi ba phi h\u00e0nh gia l\u00ean tr\u1ea1m v\u00e0o th\u00e1ng 5, m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec7m \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u1eb7t ch\u00e2n l\u00ean M\u1eb7t Tr\u0103ng trong t\u01b0\u01a1ng lai.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Du l\u1ecbch v\u0169 tr\u1ee5 b\u00f9ng n\u1ed5<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Sau cu\u1ed9c \u0111ua chinh ph\u1ee5c sao H\u1ecfa, nhi\u1ec1u t\u1ef7 ph\u00fa tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u0169ng d\u00e0nh kh\u00f4ng \u00edt t\u00e2m huy\u1ebft v\u00e0 ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u00e1c d\u1ecbch v\u1ee5 du l\u1ecbch v\u0169 tr\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y 11\/7, t\u1ef7 ph\u00fa 70 tu\u1ed5i ng\u01b0\u1eddi Anh Richard Branson l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean bay l\u00ean r\u00eca v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f9ng 5 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c b\u1eb1ng m\u00e1y bay v\u0169 tr\u1ee5 do c\u00f4ng ty Virgin Galactic c\u1ee7a \u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n. Branson nh\u1eadn x\u00e9t \u0111\u00e2y l\u00e0 &#8220;m\u1ed9t tr\u1ea3i nghi\u1ec7m \u0111\u1ec3 \u0111\u1eddi&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/iv1.vnecdn.net\/vnexpress\/images\/web\/2021\/12\/16\/su-kien-khoa-hoc-the-gioi-noi-bat-nam-2021-1639644964.jpg?w=750&amp;h=450&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=cPNIk1cV-8CdzdS7-gf7lQ\" alt=\"S\u1ef1 ki\u1ec7n khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi n\u1ed5i b\u1eadt n\u0103m 2021\"\/><figcaption>Chuy\u1ebfn bay c\u1ee7a t\u1ef7 ph\u00fa Richard Branson m\u1edf \u0111\u1ea7u cho s\u1ef1 b\u00f9ng n\u1ed5 c\u1ee7a du l\u1ecbch v\u0169 tr\u1ee5 n\u0103m 2021. Video:&nbsp;<em>Space<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Ch\u1eadm h\u01a1n Branson kho\u1ea3ng m\u1ed9t tu\u1ea7n trong cu\u1ed9c \u0111ua du l\u1ecbch kh\u00f4ng gian, t\u1ef7 ph\u00fa M\u1ef9 Jeff Bezos c\u00f9ng ba h\u00e0nh kh\u00e1ch bay l\u00ean r\u00eca v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0o ng\u00e0y 20\/7 b\u1eb1ng h\u1ec7 th\u1ed1ng t\u00ean l\u1eeda \u0111\u1ea9y v\u00e0 khoang t\u00e0u ch\u1edf kh\u00e1ch c\u1ee7a Blue Origin, c\u00f4ng ty do ch\u00ednh \u00f4ng s\u00e1ng l\u1eadp.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea3 hai c\u00f4ng ty \u0111\u1ec1u mang \u0111\u1ebfn cho h\u00e0nh kh\u00e1ch tr\u1ea3i nghi\u1ec7m m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng tr\u1ecdng l\u1ef1c trong 3 &#8211; 4 ph\u00fat v\u00e0 nh\u00ecn ng\u1eafm Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t t\u1eeb tr\u00ean cao. Tuy nhi\u00ean, tr\u1ea3i nghi\u1ec7m bay do Blue Origin v\u00e0 Virgin Galactic cung c\u1ea5p v\u1eabn c\u00f3 nh\u1eefng kh\u00e1c bi\u1ec7t \u0111\u00e1ng k\u1ec3, v\u00ed d\u1ee5 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ph\u00f3ng v\u00e0 \u0111\u1ed9 cao t\u1ed1i \u0111a.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong khi \u0111\u00f3, c\u00f4ng ty SpaceX l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u01b0a c\u00e1c phi h\u00e0nh gia nghi\u1ec7p d\u01b0 bay l\u00ean v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0o ng\u00e0y 16\/9. T\u1ef7 ph\u00fa M\u1ef9 Jared Isaacman mua chuy\u1ebfn bay t\u1eeb SpaceX \u0111\u1ec3 quy\u00ean g\u00f3p 200 tri\u1ec7u USD cho nghi\u00ean c\u1ee9u ung th\u01b0 \u1edf tr\u1ebb em, sau \u0111\u00f3 t\u1eb7ng ba v\u00e9 cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00e2u chuy\u1ec7n truy\u1ec1n c\u1ea3m h\u1ee9ng. H\u1ecd bay v\u00f2ng quanh Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t trong ba ng\u00e0y r\u1ed3i h\u1ea1 c\u00e1nh xu\u1ed1ng bi\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/16\/DU-LICH-VU-TRU-8119-1626686316-5167-1639646372.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=1sCr2RyV0Hf4rFJcKY14vw\" alt=\"T\u1eeb tr\u00e1i qua ph\u1ea3i: Nh\u00e0 s\u00e1ng l\u1eadp Jeff Bezos (Blue Origin), Richard Branson (Virgin Galactic) v\u00e0 Elon Musk (SpaceX). \u1ea2nh: Mail\"\/><figcaption>T\u1eeb tr\u00e1i qua ph\u1ea3i: Nh\u00e0 s\u00e1ng l\u1eadp Jeff Bezos (Blue Origin), Richard Branson (Virgin Galactic) v\u00e0 Elon Musk (SpaceX). \u1ea2nh:&nbsp;<em>Mail<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 b\u00f9ng n\u1ed5 c\u1ee7a du l\u1ecbch v\u0169 tr\u1ee5 trong n\u0103m nay \u0111\u00e1nh d\u1ea5u m\u1ed9t c\u1ed9t m\u1ed1c m\u1edbi trong c\u00f4ng cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c kh\u00f4ng gian c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng ty t\u01b0 nh\u00e2n trong l\u0129nh v\u1ef1c h\u00e0ng kh\u00f4ng v\u0169 tr\u1ee5. C\u00e1c c\u00f4ng ty n\u00e0y \u0111ang khi\u1ebfn vi\u1ec7c ti\u1ebfp c\u1eadn kh\u00f4ng gian tr\u1edf n\u00ean r\u1ebb v\u00e0 kh\u1ea3 thi h\u01a1n, t\u1eeb \u0111\u00f3 ph\u1ed5 bi\u1ebfn r\u1ed9ng r\u00e3i h\u01a1n.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Robot s\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 sinh s\u1ea3n<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc t\u1ea1o ra xenobot, robot s\u1ed1ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean t\u1eeb t\u1ebf b\u00e0o g\u1ed1c, ph\u00e1t hi\u1ec7n ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 sinh s\u1ea3n theo c\u00e1ch ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y \u1edf \u0111\u1ed9ng th\u1ef1c v\u1eadt. H\u00ecnh th\u00e0nh t\u1eeb t\u1ebf b\u00e0o g\u1ed1c c\u1ee7a \u1ebfch c\u00f3 vu\u1ed1t ch\u00e2u Phi (Xenopus laevis), xenobot l\u00e0 nh\u1eefng robot s\u1ed1ng r\u1ed9ng ch\u01b0a t\u1edbi m\u1ed9t milimet. Xenobot \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1edbi thi\u1ec7u l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean n\u0103m 2020 sau khi th\u00ed nghi\u1ec7m cho th\u1ea5y ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 di chuy\u1ec3n, h\u1ee3p t\u00e1c v\u1edbi nhau theo nh\u00f3m v\u00e0 t\u1ef1 l\u00e0nh. Hi\u1ec7n nay, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u00e1t tri\u1ec3n xenobot \u1edf \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Vermont, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tufts v\u00e0 Vi\u1ec7n K\u1ef9 thu\u1eadt sinh h\u1ecdc Wyss thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Harvard cho bi\u1ebft h\u1ecd ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed9t d\u1ea1ng sinh s\u1ea3n sinh h\u1ecdc ho\u00e0n to\u00e0n m\u1edbi, kh\u00e1c h\u1eb3n b\u1ea5t k\u1ef3 \u0111\u1ed9ng, th\u1ef1c v\u1eadt n\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f9 tri\u1ec3n v\u1ecdng c\u1ee7a c\u00f4ng ngh\u1ec7 sinh h\u1ecdc t\u1ef1 nh\u00e2n b\u1ea3n c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ea5y l\u00ean lo ng\u1ea1i, c\u00e1c nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u cho bi\u1ebft nh\u1eefng c\u1ed7 m\u00e1y s\u1ed1ng b\u1ecb ki\u1ec3m so\u00e1t ho\u00e0n to\u00e0n trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m v\u00e0 d\u1ec5 d\u00e0ng ph\u00e1 h\u1ee7y do ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e2n h\u1ee7y sinh h\u1ecdc v\u00e0 n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u ph\u1ed1i c\u1ee7a chuy\u00ean gia. Nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed PNAS.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/iv1.vnecdn.net\/vnexpress\/images\/web\/2021\/12\/16\/su-kien-khoa-hoc-the-gioi-noi-bat-nam-2021-1639644445.jpg?w=750&amp;h=450&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=iKKxBqhJRO1H83sOmFk-0Q\" alt=\"S\u1ef1 ki\u1ec7n khoa h\u1ecdc th\u1ebf gi\u1edbi n\u1ed5i b\u1eadt n\u0103m 2021\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu t\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u1edbi to\u00e0n c\u1ea7u<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n kh\u00f4ng ng\u1eebng c\u00f9ng v\u1edbi h\u00e0ng lo\u1ea1t t\u00e1c \u0111\u1ed9ng t\u1eeb ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng kinh t\u1ebf, khai th\u00e1c t\u00e0i nguy\u00ean c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111ang khi\u1ebfn cho kh\u00ed h\u1eadu bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i ng\u00e0y c\u00e0ng r\u00f5 n\u00e9t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>Nature Geoscience&nbsp;<\/em>v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng 2 c\u1ea3nh b\u00e1o Ho\u00e0n l\u01b0u \u0111\u1ea3o l\u1ed9n kinh tuy\u1ebfn \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng (AMOC) &#8211; h\u1ec7 th\u1ed1ng d\u00f2ng ch\u1ea3y \u0111\u00f3ng vai tr\u00f2 quan tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c ph\u00e2n ph\u1ed1i nhi\u1ec7t \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 kh\u00ed quy\u1ec3n tr\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u &#8211; \u0111ang ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng y\u1ebfu ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y trong \u00edt nh\u1ea5t 1.600 n\u0103m qua. M\u1ed9t ph\u1ea7n nguy\u00ean nh\u00e2n l\u00e0 do bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n \u1ea5m l\u00ean v\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ed9 ng\u1ecdt cao h\u01a1n do b\u0103ng tan \u0111ang l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i s\u1ef1 c\u00e2n b\u1eb1ng \u1edf c\u00e1c v\u00f9ng bi\u1ec3n ph\u00eda b\u1eafc, khi\u1ebfn c\u00e1c d\u00f2ng h\u1ea3i l\u01b0u ch\u1eadm l\u1ea1i. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea9y AMOC t\u1edbi &#8220;\u0111i\u1ec3m gi\u1edbi h\u1ea1n&#8221; v\u00e0 g\u00e2y n\u00ean h\u1eadu qu\u1ea3 r\u1ea5t th\u1ea3m kh\u1ed1c.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/16\/hoan-luu-dao-lon-kinh-tuyen-3675-1639646372.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=fBH5pYYUQvh_e7Q7TTW2pg\" alt=\"M\u00f4 ph\u1ecfng Ho\u00e0n l\u01b0u \u0111\u1ea3o l\u1ed9n kinh tuy\u1ebfn \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng (AMOC). \u1ea2nh: Science\"\/><figcaption>M\u00f4 ph\u1ecfng Ho\u00e0n l\u01b0u \u0111\u1ea3o l\u1ed9n kinh tuy\u1ebfn \u0110\u1ea1i T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng (AMOC). \u1ea2nh:&nbsp;<em>Science<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu c\u0169ng \u0111e d\u1ecda an ninh l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c to\u00e0n c\u1ea7u. M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Environmental Research Letters v\u00e0o cu\u1ed1i th\u00e1ng 2 \u0111\u00e3 xem x\u00e9t ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng s\u1ea3n xu\u1ea5t n\u00f4ng nghi\u1ec7p \u1edf 28 qu\u1ed1c gia ch\u00e2u \u00c2u v\u00e0 ch\u1ec9 ra m\u1ee9c \u0111\u1ed9 nghi\u00eam tr\u1ecdng m\u00e0 s\u00f3ng nhi\u1ec7t v\u00e0 h\u1ea1n h\u00e1n t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u00ean s\u1ea3n l\u01b0\u1ee3ng c\u00e2y tr\u1ed3ng \u0111\u00e3 t\u0103ng g\u1ea5p ba l\u1ea7n trong 50 n\u0103m qua.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u0169 c\u1ed1c &#8211; lo\u1ea1i c\u00e2y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c chi\u1ebfm g\u1ea7n 65% di\u1ec7n t\u00edch canh t\u00e1c c\u1ee7a ch\u00e2u \u00c2u &#8211; b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng nghi\u00eam tr\u1ecdng nh\u1ea5t. T\u00e1c gi\u1ea3 ch\u00ednh &#8211; Teresa Bras &#8211; t\u1eeb Tr\u01b0\u1eddng Khoa h\u1ecdc v\u00e0 C\u00f4ng ngh\u1ec7 Nova c\u1ee7a B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha cho r\u1eb1ng m\u1ea5t c\u1ea3nh b\u00e1o m\u1ea5t m\u00f9a li\u00ean t\u1ee5c c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y ra t\u00ecnh tr\u1ea1ng thi\u1ebfu l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c v\u00e0 \u0111\u1ea9y gi\u00e1 h\u00e0ng h\u00f3a t\u0103ng m\u1ea1nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Theo c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc, t\u1ea7ng \u0111\u1ed1i l\u01b0u &#8211; t\u1ea7ng th\u1ea5p nh\u1ea5t c\u1ee7a kh\u00ed quy\u1ec3n Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t &#8211; \u0111ang m\u1edf r\u1ed9ng kho\u1ea3ng 53,3 m m\u1ed7i th\u1eadp k\u1ef7 k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 2000 do n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u v\u00e0 s\u1ef1 thu h\u1eb9p c\u1ee7a t\u1ea7ng b\u00ecnh l\u01b0u (n\u1eb1m b\u00ean tr\u00ean t\u1ea7ng \u0111\u1ed1i l\u01b0u), nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng b\u1ed1 v\u00e0o ng\u00e0y 5\/11 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>Science Advance.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t c\u0169ng \u0111ang t\u1ed1i \u0111i khi quan s\u00e1t t\u1eeb v\u0169 tr\u1ee5. Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f4ng b\u1ed1 v\u00e0o th\u00e1ng 8 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>Geophysical Research Letters<\/em>&nbsp;cho th\u1ea5y, \u00e1nh \u0111\u1ea5t \u0111ang y\u1ebfu \u0111i (ch\u1ec9 s\u1ef1 ph\u1ea3n chi\u1ebfu \u00e1nh s\u00e1ng M\u1eb7t Tr\u1eddi t\u1eeb Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t tr\u1edf l\u1ea1i kh\u00f4ng gian). Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111o l\u01b0\u1eddng b\u1eb1ng c\u00e1ch quan s\u00e1t ph\u1ea7n t\u1ed1i c\u1ee7a \u0111\u0129a M\u1eb7t Tr\u0103ng hay ph\u1ea7n M\u1eb7t Tr\u0103ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c M\u1eb7t Tr\u1eddi chi\u1ebfu s\u00e1ng.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/16\/anh-dat-toi-di-4279-1639646372.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=H510ces4PA56VycC2IGXeA\" alt=\"Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng \u00e1nh \u0111\u1ea5t tr\u00ean M\u1eb7t Tr\u0103ng nh\u00ecn t\u1eeb Tr\u1ea1m V\u0169 tr\u1ee5 Qu\u1ed1c t\u1ebf n\u0103m 2011. \u1ea2nh: NASA\"\/><figcaption>Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng &#8220;\u00e1nh \u0111\u1ea5t&#8221; tr\u00ean M\u1eb7t Tr\u0103ng nh\u00ecn t\u1eeb Tr\u1ea1m V\u0169 tr\u1ee5 Qu\u1ed1c t\u1ebf n\u0103m 2011. \u1ea2nh:&nbsp;<em>NASA<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Nguy\u00ean nh\u00e2n g\u00e2y suy y\u1ebfu \u00e1nh \u0111\u1ea5t l\u00e0 do bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu khi\u1ebfn Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t \u00edt m\u00e2y h\u01a1n, th\u1ee9 ph\u1ea3n chi\u1ebfu nhi\u1ec1u \u00e1nh s\u00e1ng h\u01a1n so v\u1edbi m\u1eb7t bi\u1ec3n. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc cho r\u1eb1ng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 th\u00fac \u0111\u1ea9y s\u1ef1 n\u00f3ng l\u00ean to\u00e0n c\u1ea7u. M\u1ed9t h\u00e0nh tinh \u00edt ph\u1ea3n x\u1ea1 h\u01a1n c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 nhi\u1ec1u n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng M\u1eb7t Tr\u1eddi \u0111i t\u1edbi b\u1ec1 m\u1eb7t Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t h\u01a1n v\u00e0 t\u1ea1o ra nhi\u1ec1u b\u1ee9c x\u1ea1 nhi\u1ec7t h\u01a1n. Khi m\u1eadt \u0111\u1ed9 kh\u00ed nh\u00e0 k\u00ednh ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng trong kh\u00ed quy\u1ec3n, b\u1ee9c x\u1ea1 nhi\u1ec7t b\u1ecb m\u1eafc k\u1eb9t nhi\u1ec1u h\u01a1n khi\u1ebfn Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t n\u00f3ng h\u01a1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1eddi ti\u1ebft c\u1ef1c \u0111oan l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u1ec7 qu\u1ea3 d\u1ec5 th\u1ea5y nh\u1ea5t c\u1ee7a bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu. Th\u1ebf gi\u1edbi trong n\u0103m qua \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng ki\u1ebfn l\u0169 l\u1ee5t l\u1ecbch s\u1eed khi\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi thi\u1ec7t m\u1ea1ng \u1edf ch\u00e2u \u00c2u, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ee3t n\u1eafng n\u00f3ng v\u00e0 kh\u00f4 h\u1ea1n k\u1ef7 l\u1ee5c \u1edf nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia nh\u01b0 M\u1ef9 v\u00e0 Nh\u1eadt B\u1ea3n. C\u01a1 quan C\u1ee9u h\u1ecfa v\u00e0 C\u1ee9u tr\u1ee3 Th\u1ea3m h\u1ecda Nh\u1eadt B\u1ea3n cho bi\u1ebft \u0111\u1ee3t n\u1eafng n\u00f3ng ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y k\u00e9o d\u00e0i su\u1ed1t m\u1ed9t tu\u1ea7n cu\u1ed1i th\u00e1ng 7 \u0111\u00e3 khi\u1ebfn 5.664 ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadp vi\u1ec7n v\u00e0 \u00edt nh\u1ea5t 11 ng\u01b0\u1eddi t\u1eed vong.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>B\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn m\u1edbi trong n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eb1m t\u1ea1o ra ngu\u1ed3n n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch, an to\u00e0n v\u00e0 v\u00f4 h\u1ea1n, nhi\u1ec1u qu\u1ed1c gia tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi \u0111ang nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch. Kh\u00f4ng gi\u1ed1ng c\u00f4ng ngh\u1ec7 ph\u00e2n h\u1ea1ch h\u1ea1t nh\u00e2n hi\u1ec7n nay, ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch m\u00f4 ph\u1ecfng qu\u00e1 tr\u00ecnh \u1edf l\u00f5i c\u1ee7a c\u00e1c ng\u00f4i sao, t\u1ea1o ra n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch c\u00f3 th\u1ec3 t\u00e1i t\u1ea1o m\u00e0 kh\u00f4ng x\u1ea3 ch\u1ea5t th\u1ea3i \u0111\u1ed9c h\u1ea1i. Trong khi l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng ph\u00e2n h\u1ea1ch sinh ra ch\u1ea5t th\u1ea3i ph\u00f3ng x\u1ea1 v\u00e0 \u0111\u00f4i khi g\u1eb7p s\u1ef1 c\u1ed1 n\u00f3ng ch\u1ea3y, ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch s\u1eed d\u1ee5ng deuterium v\u00e0 tritium \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra heli c\u00f9ng v\u1edbi n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng kh\u1ed5ng l\u1ed3. C\u00e1c n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 Trung Qu\u1ed1c, H\u00e0n Qu\u1ed1c, M\u1ef9 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1t m\u1ed9t s\u1ed1 b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn l\u1edbn, h\u1ee9a h\u1eb9n bi\u1ebfn s\u1ea3n xu\u1ea5t \u0111i\u1ec7n t\u1eeb ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch th\u00e0nh hi\u1ec7n th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Cu\u1ed1i th\u00e1ng 5\/2021, l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng si\u00eau d\u1eabn ti\u00ean ti\u1ebfn (EAST) \u0111\u1ea1t nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 plasma 120 tri\u1ec7u \u0111\u1ed9 C trong 101 gi\u00e2y v\u00e0 160 tri\u1ec7u \u0111\u1ed9 C trong 20 gi\u00e2y, ph\u00e1 v\u1ee1 k\u1ef7 l\u1ee5c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 l\u00e0 duy tr\u00ec nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 plasma 100 tri\u1ec7u \u0111\u1ed9 C trong 100 gi\u00e2y. EAST \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf \u0111\u1ec3 m\u00f4 ph\u1ecfng qu\u00e1 tr\u00ecnh x\u1ea3y ra t\u1ef1 nhi\u00ean \u1edf M\u1eb7t Tr\u1eddi v\u00e0 c\u00e1c ng\u00f4i sao kh\u00e1c, nh\u1eb1m cung c\u1ea5p n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch g\u1ea7n nh\u01b0 v\u00f4 h\u1ea1n th\u00f4ng qua ph\u1ea3n \u1ee9ng t\u1ed5ng h\u1ee3p h\u1ea1t nh\u00e2n c\u00f3 ki\u1ec3m so\u00e1t.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/16\/VNE-Sun-6282-1639646372.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=HKVku8WDbMS-7EgnPiUbDA\" alt=\"M\u1eabu th\u1eed nghi\u1ec7m l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng si\u00eau d\u1eabn ti\u00ean ti\u1ebfn (EAST). \u1ea2nh: Xinhua\"\/><figcaption>M\u1eabu th\u1eed nghi\u1ec7m l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng si\u00eau d\u1eabn ti\u00ean ti\u1ebfn (EAST). \u1ea2nh:&nbsp;<em>Xinhua<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1, l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng Nghi\u00ean c\u1ee9u cao c\u1ea5p tokamak si\u00eau d\u1eabn H\u00e0n Qu\u1ed1c (KSTAR) c\u1ee7a Vi\u1ec7n N\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng Nhi\u1ec7t h\u1ea1ch H\u00e0n Qu\u1ed1c duy tr\u00ec lu\u1ed3ng plasma si\u00eau n\u00f3ng su\u1ed1t 30 gi\u00e2y v\u00e0o th\u00e1ng 11\/2021. L\u00f2 tokamak \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebft k\u1ebf \u0111\u1ec3 t\u00e1i t\u1ea1o qu\u00e1 tr\u00ecnh tr\u00ean \u1edf Tr\u00e1i \u0110\u1ea5t v\u1edbi h\u00e0ng lo\u1ea1t cu\u1ed9n d\u00e2y \u0111\u1eb7t xung quanh l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng h\u00ecnh khuy\u00ean, d\u00f9ng t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 h\u00e3m lu\u1ed3ng plasma n\u00f3ng h\u00e0ng tri\u1ec7u \u0111\u1ed9 C trong th\u1eddi gian \u0111\u1ee7 d\u00e0i \u0111\u1ec3 qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u1ee3p nh\u1ea5t h\u1ea1t nh\u00e2n di\u1ec5n ra.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/16\/Capture-JPG-8097-1639646372.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=eLm2TaFrktGjIxcKG98mrw\" alt=\"L\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng KSTAR \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ed nh\u01b0 M\u1eb7t Tr\u1eddi nh\u00e2n t\u1ea1o c\u1ee7a H\u00e0n Qu\u1ed1c. \u1ea2nh: Michel Maccagnan\"\/><figcaption>L\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng KSTAR \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ed nh\u01b0 &#8220;M\u1eb7t Tr\u1eddi nh\u00e2n t\u1ea1o&#8221; c\u1ee7a H\u00e0n Qu\u1ed1c. \u1ea2nh:&nbsp;<em>Michel Maccagnan<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>C\u00f4ng ty Helion Energy \u1edf M\u1ef9 \u0111ang ph\u00e1t tri\u1ec3n l\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch d\u1ea1ng xo\u1eafn \u0111\u1ec3 s\u1ea3n xu\u1ea5t \u0111i\u1ec7n cung c\u1ea5p n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch. Kh\u00e1c v\u1edbi l\u00f2 tokamak, nhi\u00ean li\u1ec7u b\u00ean trong thi\u1ebft b\u1ecb c\u1ee7a Helion Energy \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m n\u00f3ng t\u1edbi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ef1c h\u1ea1n \u0111\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh plasma, sau \u0111\u00f3 plasma b\u1ecb gi\u1eef l\u1ea1i b\u1edfi nam ch\u00e2m b\u00ean trong c\u1ea5u h\u00ecnh \u0111\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng (FRC). Hai FRC h\u00ecnh th\u00e0nh \u1edf hai \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed1i di\u1ec7n c\u1ee7a m\u00e1y gia t\u1ed1c sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e2m v\u00e0o nhau \u1edf t\u1ed1c \u0111\u1ed9 1,6 tri\u1ec7u km\/h, d\u00f9ng nam ch\u00e2m \u0111\u1ec3 t\u1ea1o ra va ch\u1ea1m c\u1ef1c m\u1ea1nh \u1edf trung t\u00e2m. T\u1ea1i \u0111\u00e2y, ch\u00fang b\u1ecb n\u00e9n l\u1ea1i b\u1edfi nh\u1eefng nam ch\u00e2m c\u1ef1c m\u1ea1nh v\u00e0 l\u00e0m n\u00f3ng cho t\u1edbi khi \u0111\u1ea1t nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 h\u01a1n 100 tri\u1ec7u \u0111\u1ed9 C, bu\u1ed9c deuterium v\u00e0 helium-3 h\u1ee3p nh\u1ea5t, h\u00ecnh th\u00e0nh plasma \u0111\u1ea9y ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng, s\u1ea3n sinh d\u00f2ng \u0111i\u1ec7n c\u00f3 th\u1ec3 thu th\u1eadp \u0111\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t trong nh\u1eefng d\u1ef1 \u00e1n h\u00e0ng \u0111\u1ea7u trong cu\u1ed9c \u0111ua s\u1ea3n xu\u1ea5t n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec7t h\u1ea1ch l\u00e0 L\u00f2 ph\u1ea3n \u1ee9ng th\u1eed nghi\u1ec7m nhi\u1ec7t h\u1ea1t nh\u00e2n qu\u1ed1c t\u1ebf (ITER) do nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc h\u1ee3p t\u00e1c ti\u1ebfn h\u00e0nh, \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh kho\u1ea3ng 75% ti\u1ebfn \u0111\u1ed9 v\u1edbi kinh ph\u00ed 23,7 t\u1ef7 USD. Theo d\u1ef1 ki\u1ebfn, ITER c\u00f3 th\u1ec3 s\u1ea3n xu\u1ea5t n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng b\u1eb1ng m\u1ee9c ti\u00eau hao v\u00e0o n\u0103m 2026 sau khi ho\u00e0n thi\u1ec7n m\u1ecdi nam ch\u00e2m trong bu\u1ed3ng tokamak.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Th\u1ef1c ph\u1ea9m nh\u00e2n t\u1ea1o ph\u00e1t tri\u1ec3n b\u00f9ng n\u1ed5<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/12\/16\/Gan-ngong-1817-1639646372.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=_sso_UQNDGW-wkqJ-O7Eig\" alt=\"Gan ng\u1ed7ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi s\u1ea3n xu\u1ea5t trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a Gourmey. \u1ea2nh: Gourmey\"\/><figcaption>Gan ng\u1ed7ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi s\u1ea3n xu\u1ea5t trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m c\u1ee7a Gourmey. \u1ea2nh:&nbsp;<em>Gourmey<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 7, c\u00f4ng ty Ph\u00e1p Gourmey s\u1ea3n xu\u1ea5t gan ng\u1ed7ng nh\u00e2n t\u1ea1o \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi t\u1eeb t\u1ebf b\u00e0o g\u1ed1c c\u1ee7a v\u1ecbt khi\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u1ea7u b\u1ebfp Michelin kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm ra \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c bi\u1ec7t v\u1edbi gan th\u1eadt. Th\u00e1ng 8, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Osaka s\u1eed d\u1ee5ng t\u1ebf b\u00e0o g\u1ed1c t\u1eeb b\u00f2 Wagyu n\u1ed5i ti\u1ebfng \u0111\u1ec3 in 3D th\u1ecbt ch\u1ee9a c\u01a1, ch\u1ea5t b\u00e9o v\u00e0 m\u1ea1ch m\u00e1u v\u1edbi c\u00e1ch s\u1eafp x\u1ebfp gi\u1ed1ng mi\u1ebfng b\u00edt t\u1ebft th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng. Nh\u1eefng s\u1ea3n ph\u1ea9m n\u00e0y mang l\u1ea1i tr\u1ea3i nghi\u1ec7m t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng cho ng\u01b0\u1eddi \u0103n m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n qu\u00e1 tr\u00ecnh ch\u0103n nu\u00f4i t\u1ed1n k\u00e9m v\u00e0 t\u00e1c \u0111\u1ed9ng l\u1edbn \u0111\u1ebfn m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u1ea7n th\u1ef1c hi\u1ec7n vi\u1ec7c gi\u1ebft m\u1ed5 g\u00e2y tranh c\u00e3i v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngo\u00e0i th\u1ef1c ph\u1ea9m nh\u00e2n t\u1ea1o g\u1ed1c \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, c\u00e1c chuy\u00ean gia c\u0169ng ph\u00e1t tri\u1ec3n lo\u1ea1i c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c th\u1ef1c v\u1eadt, gi\u00fap ng\u01b0\u1eddi \u0103n chay c\u00f3 th\u00eam nhi\u1ec1u l\u1ef1a ch\u1ecdn. Th\u00e1ng 10, h\u00e3ng Nestle gi\u1edbi thi\u1ec7u s\u1ea3n ph\u1ea9m vEGGie thay th\u1ebf tr\u1ee9ng ch\u1ee9a protein \u0111\u1eadu n\u00e0nh, axit b\u00e9o omega 3 v\u00e0 Vrimp, t\u00f4m chay l\u00e0m t\u1eeb rong bi\u1ec3n, \u0111\u1eadu H\u00e0 Lan.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, m\u1ed9t nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u Ph\u1ea7n Lan t\u1ea1o ra c\u1ed1c c\u00e0 ph\u00ea c\u00f3 m\u00f9i v\u1ecb gi\u1ed1ng th\u1eadt nh\u1edd l\u1ea5y t\u1ebf b\u00e0o t\u1eeb m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn c\u1ee7a c\u00e2y, v\u00ed d\u1ee5 l\u00e1, v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n trong ph\u00f2ng th\u00ed nghi\u1ec7m. Do kh\u00f4ng c\u1ea7n tr\u1ed3ng c\u00e2y, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi ch\u1eb7t r\u1eebng l\u1ea5y \u0111\u1ea5t, kh\u00f4ng ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o m\u00f9a v\u1ee5 v\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u1ea7n thu\u1ed1c tr\u1eeb s\u00e2u. Qu\u00e1 tr\u00ecnh n\u00e0y ch\u1ec9 \u0111\u00f2i h\u1ecfi m\u1ed9t ph\u1ea7n nh\u1ecf n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng, n\u01b0\u1edbc v\u00e0 th\u1ea3i ra \u00edt carbon.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u0169ng trong th\u00e1ng 9, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Trung Qu\u1ed1c c\u00f4ng b\u1ed1 t\u1ed5ng h\u1ee3p tinh b\u1ed9t th\u00e0nh c\u00f4ng b\u1eb1ng c\u00e1ch s\u1eed d\u1ee5ng CO2, hydro v\u00e0 \u0111i\u1ec7n. Quy tr\u00ecnh kh\u00f4ng \u0111\u00f2i h\u1ecfi tr\u1ed3ng v\u00e0 ch\u1ebf bi\u1ebfn c\u00e1c c\u00e2y ch\u1ee9a tinh b\u1ed9t nh\u01b0 khoai lang hay ng\u00f4 n\u00ean ti\u1ebft ki\u1ec7m \u0111\u00e1ng k\u1ec3 n\u01b0\u1edbc, ph\u00e2n b\u00f3n v\u00e0 \u0111\u1ea5t n\u00f4ng nghi\u1ec7p. Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 t\u00e1i ch\u1ebf CO2 th\u00e0nh s\u1ea3n ph\u1ea9m ti\u00eau th\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c, gi\u00fap gi\u1ea3m l\u01b0\u1ee3ng kh\u00ed th\u1ea3i carbon v\u00e0 ch\u1ed1ng bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i kh\u00ed h\u1eadu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>Ban Khoa h\u1ecdc<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><a href=\"https:\/\/vnexpress.net\/su-kien-khoa-hoc-the-gioi-noi-bat-nam-2021-4404076.html\">https:\/\/vnexpress.net\/su-kien-khoa-hoc-the-gioi-noi-bat-nam-2021-4404076.html<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u0103m 2021, v\u01b0\u1ee3t l\u00ean nh\u1eefng \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng do \u0111\u1ea1i d\u1ecbch, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc v\u1eabn kh\u00f4ng ng\u1eebng chinh ph\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u1ea1t nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn m\u1edbi trong cu\u1ed9c \u0111ua v\u0169 tr\u1ee5, n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng s\u1ea1ch v\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m nh\u00e2n t\u1ea1o. Nh\u1eefng th\u00e0nh t\u1ef1u m\u1edbi trong c\u00f4ng cu\u1ed9c chinh ph\u1ee5c sao H\u1ecfa Kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 h\u1ed7 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":31162,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-31161","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tin-tuc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31161","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/23"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31161"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31161\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":31163,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31161\/revisions\/31163"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31162"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31161"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31161"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31161"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}