{"id":30765,"date":"2021-01-26T10:56:00","date_gmt":"2021-01-26T03:56:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ttud.com.vn\/?p=30765"},"modified":"2022-01-04T10:59:00","modified_gmt":"2022-01-04T03:59:00","slug":"ngua-van-dot-bien-gene-tang-nhieu-bat-thuong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/ngua-van-dot-bien-gene-tang-nhieu-bat-thuong\/","title":{"rendered":"Ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn gene t\u0103ng nhi\u1ec1u b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng"},"content":{"rendered":"\n<p>S\u1ef1 gia t\u0103ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a v\u1eb1n c\u00f3 m\u00e0u l\u00f4ng kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng ph\u00e2n m\u1ea3nh c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y h\u1ea1i cho qu\u1ea7n th\u1ec3 lo\u00e0i.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/01\/24\/ngua-van-dot-bien-copy-3715-1611467590.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=-oQF8A1_dA0y_gOge249Hg\" alt=\"Hai c\u00e1 th\u1ec3 ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn gene \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Kenya. \u1ea2nh: National Geographic.\"\/><figcaption>Hai c\u00e1 th\u1ec3 ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn gene \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u1edf Kenya. \u1ea2nh:&nbsp;<em>National Geographic.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>Ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng b\u1edfi b\u1ed9 l\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1c s\u1ecdc tr\u1eafng v\u00e0 \u0111en \u0111an xen nhau, nh\u01b0ng trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u c\u00e1 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c sinh ra v\u1edbi c\u00e1c hoa v\u0103n kh\u00e1c l\u1ea1 tr\u00ean c\u01a1 th\u1ec3 nh\u01b0 ch\u1ea5m bi, \u0111\u1ed1m \u0111en l\u1edbn, hay s\u1ecdc s\u00e1ng m\u00e0u thay cho s\u1ecdc \u0111en \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u01b0 v\u1eady &#8211; th\u01b0\u1eddng do \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn gene l\u00e0m thay \u0111\u1ed5i qu\u00e1 tr\u00ecnh s\u1ea3n xu\u1ea5t s\u1eafc t\u1ed1 melanin &#8211; kh\u00f4ng ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u1edf \u0111\u1ed9ng v\u1eadt c\u00f3 v\u00fa. Do \u0111\u00f3, s\u1ef1 gia t\u0103ng \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a v\u1eb1n c\u00f3 m\u00e0u l\u00f4ng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, hi\u1ec7n chi\u1ebfm t\u1edbi 5%, t\u1ea1i m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng g\u1ea7n h\u1ed3 Mburo c\u1ee7a Uganda khi\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ph\u1ea3i ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn v\u00e0 t\u00ecm hi\u1ec3u nguy\u00ean nh\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 \u00edt b\u1ecb \u0111e d\u1ecda nh\u1ea5t trong ba lo\u00e0i ng\u1ef1a v\u1eb1n, ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng (Equus quagga) \u0111\u00e3 suy gi\u1ea3m 25% s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m 2002, v\u1edbi kho\u1ea3ng 500.000 con ph\u00e2n b\u1ed1 t\u1eeb Ethiopia \u0111\u1ebfn Nam Phi. M\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng b\u1ecb chia c\u1eaft do h\u00e0ng r\u00e0o, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 v\u00e0 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 d\u1ed3n \u00e9p c\u00e1c qu\u1ea7n th\u1ec3 ng\u1ef1a v\u1eb1n, nh\u01b0 qu\u1ea7n th\u1ec3 \u1edf h\u1ed3 Mburu, v\u00e0o nh\u1eefng v\u00f9ng \u0111\u1ea5t nh\u1ecf v\u00e0 c\u1ea3n tr\u1edf s\u1ef1 di c\u01b0 gi\u1eefa c\u00e1c \u0111\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng di c\u01b0 mang \u0111\u1ebfn cho qu\u1ea7n th\u1ec3 c\u00e1c gene m\u1edbi, bi\u1ebfn n\u00f3 th\u00e0nh ch\u00eca kh\u00f3a cho s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i l\u00e2u d\u00e0i c\u1ee7a m\u1ed9t lo\u00e0i. S\u1ef1 thi\u1ebfu h\u1ee5t d\u00f2ng gene c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng giao ph\u1ed1i c\u1eadn huy\u1ebft, cu\u1ed1i c\u00f9ng g\u00e2y ra v\u00f4 sinh, b\u1ec7nh t\u1eadt v\u00e0 c\u00e1c khuy\u1ebft t\u1eadt di truy\u1ec1n kh\u00e1c.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"aligncenter\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i1-vnexpress.vnecdn.net\/2021\/01\/24\/ngua-van-dot-bien-2-4655-1611467590.jpg?w=680&amp;h=0&amp;q=100&amp;dpr=1&amp;fit=crop&amp;s=rjarShMy4nc6N0zfFpOhwg\" alt=\"M\u1ed9t con ng\u1ef1a v\u1eb1n kh\u00e1c c\u00f3 m\u1ea3ng l\u00f4ng s\u00e1ng c\u1eaft ngang c\u00e1c \u0111\u1ed1m \u0111en v\u00e0 tr\u1eafng.  \u1ea2nh: National Geographic.\"\/><figcaption>M\u1ed9t con ng\u1ef1a v\u1eb1n kh\u00e1c c\u00f3 m\u1ea3ng l\u00f4ng s\u00e1ng c\u1eaft ngang c\u00e1c \u0111\u1ed1m \u0111en v\u00e0 tr\u1eafng. \u1ea2nh:&nbsp;<em>National Geographic.<\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n<p>&#8220;Vi\u1ec7c quan s\u00e1t th\u1ea5y ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u ng\u1ef1a v\u1eb1n c\u00f3 hoa v\u0103n k\u1ef3 l\u1ea1 \u1edf h\u1ed3 Mburo khi\u1ebfn t\u00f4i t\u1ef1 h\u1ecfi c\u00f3 ph\u1ea3i qu\u1ea7n th\u1ec3 n\u00e0y \u0111ang x\u1ea3y ra giao ph\u1ed1i c\u1eadn huy\u1ebft hay kh\u00f4ng&#8221;, Brenda Larison, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u s\u1ef1 ti\u1ebfn h\u00f3a c\u1ee7a s\u1ecdc ng\u1ef1a v\u1eb1n t\u1ea1i \u0110\u1ea1i h\u1ecdc California, Los Angeles, cho bi\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 t\u00ecm ki\u1ebfm c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi, Larison c\u00f9ng c\u00e1c c\u1ed9ng s\u1ef1 \u0111\u00e3 ti\u1ebfn h\u00e0nh ph\u00e2n t\u00edch gene tr\u00ean 140 c\u00e1 th\u1ec3 ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng &#8211; bao g\u1ed3m 7 con c\u00f3 m\u00e0u l\u00f4ng kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng &#8211; t\u1eeb ch\u00edn \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m \u1edf ch\u00e2u Phi, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 khu b\u1ea3o t\u1ed3n tr\u1ecdng \u0111i\u1ec3m nh\u01b0 V\u01b0\u1eddn qu\u1ed1c gia Etosha c\u1ee7a Nambia v\u00e0 V\u01b0\u1eddn qu\u1ed1c gia Kruger c\u1ee7a Nam Phi.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ebft qu\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1ed1 g\u1ea7n \u0111\u00e2y tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed&nbsp;<em>Molecular Ecology<\/em>&nbsp;ch\u1ec9 ra r\u1eb1ng c\u00e1c qu\u1ea7n th\u1ec3 ng\u1ef1a v\u1eb1n nh\u1ecf v\u00e0 bi\u1ec7t l\u1eadp c\u00f3 \u0111\u1ed9 \u0111a d\u1ea1ng di truy\u1ec1n th\u1ea5p h\u01a1n v\u00e0 nhi\u1ec1u kh\u1ea3 n\u0103ng sinh ra nh\u1eefng con ng\u1ef1a v\u1eb1n c\u00f3 m\u00e0u l\u00f4ng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng l\u1edbn, cho th\u1ea5y m\u1ed1i li\u00ean quan tr\u1ef1c ti\u1ebfp gi\u1eefa \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn gene v\u1edbi t\u00ednh \u0111a d\u1ea1ng di truy\u1ec1n th\u1ea5p.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 nghi\u00ean c\u1ee9u ch\u1ec9 xem x\u00e9t 7 c\u00e1 th\u1ec3 ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng c\u00f3 hoa v\u0103n k\u1ef3 l\u1ea1, Larison nh\u1ea5n m\u1ea1nh k\u1ebft qu\u1ea3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi c\u1ea3nh b\u00e1o cho t\u01b0\u01a1ng lai c\u1ee7a c\u1ea3 lo\u00e0i. &#8220;Nh\u1eefng v\u1ea5n \u0111\u1ec1 di truy\u1ec1n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y th\u01b0\u1eddng xu\u1ea5t hi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc khi \u0111i\u1ec1u th\u1ef1c s\u1ef1 nghi\u00eam tr\u1ecdng x\u1ea3y ra&#8221;, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u chia s\u1ebb.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ea7u h\u1ebft ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn gene \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng con ch\u01b0a tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, ti\u1ebft l\u1ed9 r\u1eb1ng m\u00e0u l\u00f4ng kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang d\u1ec5 thu h\u00fat \u0111\u1ed9ng v\u1eadt s\u0103n m\u1ed3i v\u00e0 qua \u0111\u00f3, l\u00e0m gi\u1ea3m tu\u1ed5i th\u1ecd trong t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8220;Hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t \u00edt ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u00e0 n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh danh l\u00e0 &#8216;s\u1ef1 tuy\u1ec7t ch\u1ee7ng th\u1ea7m l\u1eb7ng&#8217;. \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u00fd do c\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1ed9t bi\u1ebfn gene c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a quan tr\u1ecdng&#8221;, Philip Muruthi, Ph\u00f3 ch\u1ee7 t\u1ecbch ph\u1ee5 tr\u00e1ch b\u1ea3o t\u1ed3n lo\u00e0i t\u1ea1i T\u1ed5 ch\u1ee9c \u0110\u1ed9ng v\u1eadt Hoang d\u00e3 Ch\u00e2u Phi \u1edf Nairobi, Kenya, \u0111\u00e1nh gi\u00e1 cao ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1edbi c\u1ee7a Larison v\u00e0 c\u00e1c c\u1ed9ng s\u1ef1.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>\u0110o\u00e0n D\u01b0\u01a1ng<\/strong>\u00a0(Theo<em>\u00a0National Geographic<\/em>)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right\"><a href=\"https:\/\/vnexpress.net\/ngua-van-dot-bien-gene-tang-nhieu-bat-thuong-4225631.html\">https:\/\/vnexpress.net\/ngua-van-dot-bien-gene-tang-nhieu-bat-thuong-4225631.html<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u1ef1 gia t\u0103ng s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng ng\u1ef1a v\u1eb1n c\u00f3 m\u00e0u l\u00f4ng kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng ph\u00e2n m\u1ea3nh c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y h\u1ea1i cho qu\u1ea7n th\u1ec3 lo\u00e0i. Ng\u1ef1a v\u1eb1n \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng b\u1edfi b\u1ed9 l\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1c s\u1ecdc tr\u1eafng v\u00e0 \u0111en \u0111an xen nhau, nh\u01b0ng trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":30766,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-30765","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tin-tuc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30765","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/23"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=30765"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30765\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":30767,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/30765\/revisions\/30767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/30766"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=30765"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=30765"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=30765"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}