{"id":28441,"date":"2019-06-17T08:44:00","date_gmt":"2019-06-17T01:44:00","guid":{"rendered":"https:\/\/ttud.com.vn\/?p=28441"},"modified":"2021-10-03T16:46:48","modified_gmt":"2021-10-03T09:46:48","slug":"hao-quang-lanh-quanh-lo-den","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/hao-quang-lanh-quanh-lo-den\/","title":{"rendered":"H\u00e0o quang l\u1ea1nh quanh l\u1ed7 \u0111en"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Nh\u1eefng quan s\u00e1t m\u1edbi c\u1ee7a K\u00ednh thi\u00ean v\u0103n v\u00f4 tuy\u1ebfn Atacama Large Millimeter Array (ALMA) ti\u1ebft l\u1ed9 v\u00e0nh \u0111ai kh\u00ed l\u1ea1nh, ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn th\u1ea5y xung quanh si\u00eau l\u1ed7 \u0111en \u1edf trung t\u00e2m D\u1ea3i Ng\u00e2n h\u00e0.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Trung t\u00e2m D\u1ea3i Ng\u00e2n h\u00e0 \u1edf c\u00e1ch Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t 26.000 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. T\u1ea1i \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t si\u00eau l\u1ed7 \u0111en g\u1ecdi l\u00e0 Sagittarius A v\u1edbi kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng 4 tri\u1ec7u l\u1ea7n l\u1edbn h\u01a1n kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng M\u1eb7t tr\u1eddi c\u1ee7a ch\u00fang ta.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong su\u1ed1t 10 n\u0103m nghi\u00ean c\u1ee9u, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u00e3 d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ee9c tranh v\u1ec1 l\u00e2n c\u1eadn \u0111\u1ea7y h\u1ed7n lo\u1ea1n v\u00e0 ch\u1eadt ch\u1ed9i xung quanh l\u1ed7 \u0111en n\u00e0y. Hi\u1ec7n gi\u1edd, ch\u00fang ta bi\u1ebft r\u1eb1ng khu v\u1ef1c n\u00e0y ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y c\u00e1c ng\u00f4i sao \u0111ang ph\u00e1t tri\u1ec3n, c\u00e1c \u0111\u00e1m m\u00e2y b\u1ee5i li\u00ean sao v\u00e0 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn c\u00e1c lo\u1ea1i kh\u00ed n\u00f3ng v\u00e0 l\u1ea1nh. H\u00f3a ra, c\u00e1c kh\u00ed n\u00e0y s\u1ebd quay xung quanh l\u1ed7 \u0111en, t\u1ea1o th\u00e0nh \u0111\u0129a b\u1ed3i \u0111\u1eafp.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, cho \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 h\u00ecnh dung v\u1ec1 lu\u1ed3ng kh\u00ed n\u00f3ng, y\u1ebfu \u1edbt r\u01a1i v\u00e0o l\u1ed7 \u0111en. \u01af\u1edbc t\u00ednh, nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ee7a kh\u00ed n\u00f3ng l\u00ean t\u1edbi 10 tri\u1ec7u \u0111\u1ed9 C, t\u1ee9c l\u00e0 b\u1eb1ng kho\u1ea3ng 2\/3 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 trong nh\u00e2n Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. \u1ede nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u00e0y kh\u00ed n\u00f3ng ph\u00e1t ra b\u1ee9c x\u1ea1 Roentgen v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u n\u00f3 th\u00f4ng qua c\u00e1c k\u00ednh vi\u1ec5n v\u1ecdng tia X.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngo\u00e0i kh\u00ed n\u00f3ng, ph\u00e1t ra tia X, nh\u1eefng quan s\u00e1t tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 c\u00f2n ph\u00e1t hi\u1ec7n m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3ng l\u1edbn kh\u00ed hidro t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i l\u1ea1nh (kho\u1ea3ng 10.000 \u0111\u1ed9 C) \u1edf c\u00e1ch l\u1ed7 \u0111en v\u00e0i n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0 kh\u00ed n\u00e0y c\u0169ng tham gia v\u00e0o d\u00f2ng v\u1eadt ch\u1ea5t b\u1ed3i \u0111\u1eafp xung quanh l\u1ed7 \u0111en.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ee9c x\u1ea1 xung quanh l\u1ed7 \u0111en n\u00e0y m\u1ea1nh t\u1edbi m\u1ee9c c\u00e1c nguy\u00ean t\u1eed hidro li\u00ean t\u1ee5c m\u1ea5t \u0111i\u1ec7n t\u1eed v\u00e0 sau \u0111\u00f3 li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi c\u00e1c \u0111i\u1ec7n t\u1eed. S\u1ef1 t\u00e1i k\u1ebft h\u1ee3p n\u00e0y t\u1ea1o ra t\u00edn hi\u1ec7u \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u00f3 b\u01b0\u1edbc s\u00f3ng milimet, c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t m\u00e0 h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng t\u1ed5n th\u1ea5t v\u1ec1 n\u0103ng l\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1edd c\u00f3 \u0111\u1ed9 ph\u00e2n gi\u1ea3i v\u00e0 \u0111\u1ed9 nh\u1ea1y cao, K\u00ednh thi\u00ean v\u0103n v\u00f4 tuy\u1ebfn ALMA c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng ph\u00e1t hi\u1ec7n t\u00edn hi\u1ec7u \u0111i\u1ec7n t\u1eeb y\u1ebfu \u1edbt n\u00e0y v\u00e0 t\u1ea1o ra b\u1ee9c tranh \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong l\u1ecbch s\u1eed thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc v\u1ec1 v\u00e0nh \u0111ai kh\u00ed l\u1ea1nh xung quanh si\u00eau l\u1ed7 \u0111en.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0nh \u0111ai kh\u00ed n\u00e0y ch\u1ec9 c\u00e1ch l\u1ed7 \u0111en kho\u1ea3ng 1 ph\u1ea7n tr\u0103m c\u1ee7a n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. Trong thang \u0111\u1ed9 v\u0169 tr\u1ee5, \u0111\u00e2y l\u00e0 kho\u1ea3ng c\u00e1ch r\u1ea5t ng\u1eafn (b\u1eb1ng kho\u1ea3ng 1.000 l\u1ea7n kho\u1ea3ng c\u00e1ch Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t &#8211; M\u1eb7t tr\u1eddi).<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1c quan s\u00e1t c\u1ee7a ALMA gi\u00fap c\u00e1c nh\u00e0 thi\u00ean v\u0103n h\u1ecdc x\u00e1c \u0111\u1ecbnh v\u1ecb tr\u00ed c\u0169ng nh\u01b0 theo d\u00f5i chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a lo\u1ea1i kh\u00ed l\u1ea1nh n\u00f3i tr\u00ean. C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc \u01b0\u1edbc t\u00ednh kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng kh\u00ed hidro trong \u0111\u0129a b\u1ed3i \u0111\u1eafp l\u1ea1nh b\u1eb1ng kho\u1ea3ng 1\/10 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng M\u1eb7t tr\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Quan s\u00e1t s\u1ef1 d\u1ecbch chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9 d\u00e0i s\u00f3ng \u0111i\u1ec7n t\u1eeb g\u00e2y ra b\u1edfi hi\u1ec7u \u1ee9ng Doppler, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u00f5 \u0111\u00e1m kh\u00ed quay xung quanh l\u1ed7 \u0111en. Th\u00f4ng tin n\u00e0y cho c\u00e1i nh\u00ecn m\u1edbi v\u1ec1 c\u00e1ch c\u00e1c l\u1ed7 \u0111en \u201cnu\u1ed1t\u201d v\u1eadt ch\u1ea5t v\u00e0 v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c ph\u1ee9c t\u1ea1p gi\u1eefa l\u1ed7 \u0111en v\u00e0 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng xung quanh.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nh\u1eefng quan s\u00e1t m\u1edbi c\u1ee7a K\u00ednh thi\u00ean v\u0103n v\u00f4 tuy\u1ebfn Atacama Large Millimeter Array (ALMA) ti\u1ebft l\u1ed9 v\u00e0nh \u0111ai kh\u00ed l\u1ea1nh, ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn th\u1ea5y xung quanh si\u00eau l\u1ed7 \u0111en \u1edf trung t\u00e2m D\u1ea3i Ng\u00e2n h\u00e0. Trung t\u00e2m D\u1ea3i Ng\u00e2n h\u00e0 \u1edf c\u00e1ch Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t 26.000 n\u0103m \u00e1nh s\u00e1ng. T\u1ea1i \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t si\u00eau [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":25,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[47],"tags":[],"class_list":["post-28441","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-tin-tuc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28441","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/25"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28441"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28441\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":28445,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28441\/revisions\/28445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/casta.ttud.com.vn\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}