Nông nghiệp hữu cơ là một hệ thống sản xuất cho phép khai thác tối ưu các nguồn tài nguyên như đất, năng lượng, các chất dinh dưỡng, các quá trình sinh học diễn ra trong tự nhiên với một phương pháp quản lý hợp lý nhất nhằm mục đích tạo ra sản phẩm đáp ứng yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời cũng đảm bảo cho hệ thống sản xuất bền vững về môi trường, xã hội và kinh tế.
Quy trình trồng rau ăn lá được chứng nhận hữu cơ tiêu chuẩn EU
B1. Chuẩn bị nhà màng: Nhà màng được thiết kế với nhiều kiểu khác nhau: Kiểu nhà kính, nhà màng kiểu cổ điển, nhà màng kiểu răng cưa, kiểu mái vòm, kiểu hình ống, nhà lưới,…Tuy nhiên cần đảm bảo các điều kiện như: độ truyền sáng từ 85 – 90%; quy cách: độ cao cột (chiều cao từ mặt đất đến máng xối) từ 4 – 4,75m, khẩu độ mỗi gian nhà là 8m,cột cách cột (bước cột) là 4m. Với mái được lợp bằng màng Polymer (dày 150 micron) và vách xung quanh được che bằng lưới chắn côn trùng dày 50 mesh.
B2. Chọn giống
Các loại rau sử dụng bao gồm: xà lách, cải bẹ xanh, cải ngọt, rau húng quế, rau kinh giới, tía tô, mùng tơi, rau bầu đất tím, rau muồng tơi và rau dền.
Tất cả các loại hạt giống rau sử dụng có nguồn gốc được sản xuất từ trại giống được chứng nhận Organic hoặc được sản xuất theo quy trình Organic tại trang trại. Tất cả hạt giống sử dụng không là nguồn biến đổi gen (GMO).
B3. Chuẩn bị cây con
Hạt giống được ngâm nước ấm 450C trong 4 – 6h sau đó vớt ra để ráo trong bóng tối sau 1 đêm để cho hạt kích thích nảy mầm sau đó mang ra vườn gieo hạt ngay hoặc gieo hạt khô trực tiếp.
Gieo hạt thẳng: Rau muống, rau dền
Giâm cành: rau bầu đất tím.
Gieo trong khay xốp: xà lách, cải bẹ xanh, cải ngọt, rau húng quế, rau kinh giới, tía
tô, mùng tơi.
Sử dụng các khay ươm cây để gieo hạt. Khay ươm thường làm bằng vật liệu xốp, có kích thước dài 50 cm, rộng 35 cm, cao 5 cm (có 50 lỗ/khay).
Sử dụng mụn xơ dừa và phân trùn quế (1,5 N – 0,5 P2O5 – 0,5 K2O) để làm giá thể gieo hạt với tỷ lệ 70% mụn xơ dừa + 20% phân hữu cơ + 10% tro trấu). Mụn xơ dừa đã qua xử lý và hữu cơ đã được ủ với chế phẩm Trichoderma trước khi sử dụng theo quy trình ủ phân hữu cơ. Giá thể được cho vào đầy lỗ mặt khay, sau đó tiến hành gieo 1 hạt/lỗ (hạt là 15 hạt khô không cần ủ). Khi gieo xong tưới nước giữ ẩm và hằng ngày tưới nước giữ ẩm đảm bảo cho hạt nảy mầm đồng đều, khay ươm được đặt trong nhà ươm có che mưa và lưới chắn côn trùng. Sau khi cây con trong vườn ươm mọc 3 ngày thì tiến hành phun dịch trùn quế pha loãng với liều lượng 1 mL/L, để giúp cây con sinh trưởng và phát triển nhanh.
B4. Phương pháp trồng
* Chuẩn bị luống trồng
– Nền luống và lối đi được phủ bằng mảng phủ nông nghiệp. Để hạn chế côn trùng gây hại, hạn chế bệnh hại, ngăn ngừa cỏ dại tồn lưu trong đất. Luống trồng: kích thước luống: chiều rộng 1,2 m; chiều cao 15 cm, chiều dài tùy kích thước của nhà màng, tốt nhất là 20 -30m. Mỗi luống bố trí 5 đường dây tưới nhỏ giọt, đường kính ống nhỏ giọt là 1,6 cm, lỗ nhỏ giọt cách nhau 20 cm.
* Xử lý giá thể
Mụn xơ dừa trước khi trồng cần phải xử lý chất chát (chất tanin) có trong mụn xơ dừa. Sử dụng hồ chứa bằng xi măng, dùng nước sạch ngâm mụn xơ dừa trong 1 ngày, sau đó mở van hồ chứa xã nước chất chát trong mụn dừa rửa trôi sạch. Làm lại công việc ngâm nước và xã hồ trong thời gian xử lý từ 7 – 10 ngày (lúc này nước xã đã trong) thì đem trồng.
Phân trùn quế được ủ với chế phẩm Trichoderma (1 kg ủ 1 tấn phân trùn quế) nhằm diệt mần bệnh trong phân và tăng vi sinh có lợi và bố sung dinh dưỡng cho giá thể. Thời gian ủ phân là 2 tuần thì đem bón cho cây rau.
* Trộn giá thể và cho vào luống
Giá thể được sử dụng là mụn xơ dừa và phân hữu cơ để làm giá thể trồng rau với tỷ lệ 60% mụn xơ dừa + 40% phân hữu cơ (gồm phân trùn quế (30%) + phân xanh (10 %) đã được ủ hoai) hoặc có thể sử dụng phân gà (gà được nuôi theo dạng gà thả vườn) đã được ủ hoai thay cho phân trùn quế. Hỗn hợp giá thể sau khi được trộn đều đem đổ vào luống với lượng 0,15 m3/m2.
* Chuẩn bị hệ thống tưới nhỏ giọt:
Kiểu lắp đặt và bố trí hệ thống tưới: Trang thiết bị tối thiểu cho một hệ thống tưới nhỏ giọt cần có: Bể chứa dung dịch dinh dưỡng, máy bơm, hệ thống dây dẫn dinh dưỡng, ống PVC, bộ lọc và bộ định giờ (timer và van từ).
Bố trí hệ thống tưới theo luống, sử dụng ống tưới nhỏ giọt lỗ cách lỗ 20 cm. Mỗi luống bố trí 5 đường ống tưới, đường tưới này cách đường tưới kia 20 cm, đường ngoài cùng cách mép ngoài luống 10 cm.
* Trồng rau vào luống
Trồng cây vào buổi chiều mát, khi trồng đặt cây nhẹ nhàng để tránh tổn thương cây con, không nén giá thể quá chặt. Trồng hàng đôi và đặt 2 bầu cây ở 2 bên ngay lỗ nhỏ giọt. Sau khi trồng phải tưới nước ngay để cây không bị héo. Chọn cây con đồng đều, cây khỏe mạnh, xanh đẹp, không sâu bệnh hại. Trồng với mật độ từ 25 đến 100 cây/m2 (tùy theo loại cây trồng). Từ 3-5 ngày sau trồng tiến hành kiểm tra trồng dặm lại các cây bị chết.
* Chế độ dinh dưỡng
– Nưới tưới: sử dụng nguồn nước sạch, pH tốt nhất từ 6.0 ->7.0. Có thể sử dụng nước giếng khoan hay nước song không nhiễm mặn, phèn hay kim loại nặng.
Bón lót: Bón lót trước khi trồng: Bón toàn bộ lượng phân hữu vào giá thể với tỷ lệ 60% mụn xơ dừa + 40% phân hữu cơ. Tương đương với 3 tấn phân hữu cơ cho 100 m2. Sau mỗi vụ trồng để thực hiện vụ trồng mới thì bón phân hữu cơ bổ sung vào luống trồng với lượng bón là 4 – 5 kg/m2. Sau thời gian trồng 6 – 7 tháng thì bổ sung thêm 10 -20 % hỗn hợp giá thể (60% mụn xơ dừa + 40% phân hữu cơ) vào luống trồng và tiếp tục trồng cây. Sau 1 năm sử dụng giá thể thì đem toàn bộ giá thể trồng rau ủ lại thành phân bón hữu cơ bón cho cây.
Bón phân qua hệ thống tưới nhỏ giọt: Loại phân bón sử dụng: Hòa tan phân dịch trùn quế vòa trong nước với liều lượng 1mL/L và phân hữu cơ được ủ từ bánh dầu và 2 mL/L, hỗn hợp dinh dưỡng được chứa trong bồn 2000L. Dung dịch dinh dưỡng và nước tưới được cung cấp đồng thời thông qua hệ thống tuới nhỏ giọt.
Sau khi trồng cây khoảng ngày thì tưới dinh dưỡng với liều lượng 3 – 4 lít/m2/ngày. Sau 7 ngày thì tiến hành tưới nước và dinh dưỡng với liều lượng 5 – 7 lít/m2/ngày. Mỗi ngày tưới 2 lần sáng và chiều (mỗi lần tưới 15 phút). Trong quá trình chăm sóc tùy thuộc vào điều kiện thời tiết và tình hình sinh trưởng của cây có thể tưới thêm nước để đảm bảo cây sinh trưởng tốt.
Bón phân qua lá: Sau khi trồng phun thêm phân dịch trùn quế qua lá với liều lượng 1 mL/L định kỳ 5 ngày/lần trong giai đoạn cây sinh trưởng 15 ngày sau trồng.
Trước thu hoạch 1 ngày thì ngừng tưới dinh dưỡng để đảm bảo chất lượng rau sau khi thu hoạch.
* Chăm sóc: Sau khi trồng 7 – 10 ngày tiến hành vun gốc giúp cây đứng vững trên giá thể và tỉa bỏ cây xấu.
B5. Phòng trừ sâu bệnh hại:
Rau sản xuất hữu cơ không được dùng thuốc hóa học nên việc quản lý chủ yếu bằng các chiến thuật quản lý khác nhau để phòng tránh là chính chứ không phải dùng thuốc trừ sâu để tiêu diệt chúng. Các biện pháp quản lý sâu bệnh phòng tránh bao gồm việc sử dụng các kỹ thuật canh tác, các biện pháp vật lý và kiểm soát sinh học.
– Biện pháp canh tác: Quản lý và sử dụng nhà màng phải tuân thủ nghiêm ngặt nội quy ra vào nhà màng tránh nhiễm chéo sâu bệnh hại từ nơi này sang nơi khác; Xử lý giá thể, sử dụng phân hữu cơ đã được ủ hoai với chế phẩm Trichoderma trước khi trồng; Sử dụng vôi (nung chảy từ đá vôi tự nhiên hoặc vôi nung từ vỏ sò, vỏ ốc) rải lối đi, xung quanh nhà màng và xử lý giá thể sau mỗi vụ thu hoạch rau.
– Biện pháp vật lý: Thường xuyên kiểm tra cây trồng để kịp thời ngắt bỏ ổ trứng, bắt sâu non và nhộng của chúng; Vệ sinh, khử trùng dụng cụ chăm sóc cây trồng hạn chế việc lây lan nguồn bệnh cây trồng trong nhà màng.
– Biện pháp kiểm soát sinh học: Sử dụng chế phẩm nấm đối kháng: Trichoderma, Beauveria, nấm xanh Ometar…để phun khi cần thiết diệt sâu hại, các loại rầy và bảo vệ được các loài thiên địch có ích. Không được sử dụng thuốc hóa học.
B6. Thu hoạch
– Thời gian gieo trồng đến thu hoạch cho từng loại rau là khác nhau (Cải bẹ xanh: 26– 30 ngày sau trồng (NST); Cải ngọt: 26 – 30 NST; Rau muống: 24 – 26 ngày sau gieo; Mùng tơi: 28 – 32 NST; Rau dền: 22 – 24 ngày sau gieo; Xà lách: 30 – 35 NST; Húng quế: 30 – 35 NST; Bầu đất tím: 25 – 30 NST; Kinh giới: 30 – 35 NST; Tía tô: 30 – 35 NST.
Trước khi thu hoạch cần phải ngưng phun thuốc trừ sâu bệnh, đảm bảo thời gian cách ly để an toàn cho người sử dụng.
Thời điểm thu hoạch rau rất quan trọng để đạt hiệu quả tốt nhất trong quá trình bảo quản và chế biến. Xác định đúng thời điểm thu hoạch giúp kéo dài thời gian bảo quản và nâng cao chất lượng của rau. Thời gian thu hoạch thuận lợi nhất là vào buổi sáng sớm hoặc chiều mát.
Rau được thu hoạch và loại bỏ các lá già, héo, dị dạng. Rau được rửa kỹ bằng nước sạch, sau đó để ráo cho vào túi sạch trước khi vận chuyển đi tiêu thụ.
Sau thu hoạch vệ sinh cành cây, thân cây, rễ cây, lá hư hỏng thu gom lại và cho vào ủ hoai mục thành phần hữu cơ.
Quy trình trồng đảm bảo các nguyên tắc của sản xuất hữu cơ như sử dụng các biện pháp, chế phẩm đặc biệt để kích thích hoạt động sinh học, áp dụng phân trộn hữu cơ, phân bón hữu cơ trong danh mục được công nhận, sử dụng cây che phủ và cây phân xanh, phân động vật được ủ đúng kỹ thuật, luân canh cây trồng và trồng đồng loạt, làm đất tối thiểu và thích hợp, bổ sung sung đá thiên nhiên, vôi và đá phốt phát theo yêu cầu…
Nguyễn Thị Vân
Đăng ngày: 24/01/2020