Năm 2012, Sở Nông nghiệp và PTNT TP. Cần Thơ đã thành lập hội đồng bình tuyển mời PGS TS. Nguyễn Bảo Vệ làm chủ tịch hội đồng; bà Nguyễn Thị Kiều – PGĐ Sở Nông Nghiệp & PTNT làm phó chủ tịch hội đồng, tiến hành bình tuyển hồ sơ đăng ký công nhận nguồn giống cây đầu dòng của 05 hộ nông dân sản xuất dâu Hạ Châu tại huyện Phong Điền với tổng số 38 cây dâu Hạ châu đăng ký gồm 22 cây dâu cái, và 16 cây dâu đực.
Trên cơ sở thực hiện đúng quy định trình tự đăng ký công nhận nguồn giống theo quyết định 64/2008/QĐ-BNN ngày 23/05/2008 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về quản lý về sản xuất, kinh doanh giống cây công nghiệp và cây ăn quả lâu năm. Căn cứ vào kết quả theo dõi đặc tính sinh trưởng, năng suất, chất lượng của các cây qua 03 năm liên tục và kết quả kiểm tra đánh giá thực tế của tổ thẩm định tại thời điểm tiến hành công nhận. Hội đồng bình tuyển thống nhất và đề nghị công nhận 29/38 cây đạt tiêu chuẩn cây đầu dòng gồm 14/16 cây đực và 15/22 cây cái của 05 hộ nông dân sản xuất dâu Hạ Châu: Lê Quang Bảy – Ấp Nhơn Lộc 1 – TT. Phong Điền (được công nhận 04 cây: 03 cây cái và 01 cây đực); Lê Quang Hải – ấp Mỹ Hòa – xã Mỹ Khánh (được công nhận 08 cây: 03 cây cái và 05 cây đực); Nguyễn Văn Hào – ấp Nhơn Phú xã Nhơn Ái (được công nhận 10 cây: 05 cây cái và 05 cây đực); Trần Văn Sáu – ấp Nhơn Lộc – TT. Phong Điền (được công nhận 02 cây cái); Hồ Thanh Hùng – Ấp Nhơn Bình – xã Nhơn Ái (được công nhận 05 cây: 02 cây cái và 03 cây đực). Đây là những cây đầu dòng đạt độ tuổi từ 10 năm trở lên, cho năng suất ổn định trên 80 kg/năm, chất lượng cao ít sâu bệnh và thể hiện rõ các đặc trưng của giống.
Cây đầu dòng phải mang những đặc điểm hình thái đặc trưng của giống, không bị mất đi hoặc biến đổi khi nhân giống vô tính. Dâu Hạ Châu thuộc loại cây đơn tính, cây đực và cây cái riêng biệt. Cây dâu đực nách lá thưa, lá hơi thon và dài, hoa và đài hoa nhỏ hơn hoa cái. Ngược lại, cây dâu cái nách lá hơi dầy hơn cây dâu đực, lá hơi bầu, hoa lớn hơn, đài hoa dày và to hơn hoa đực.
– Thân cây dâu thuộc nhóm gỗ trung bình, thân hình trụ thuôn và thẳng cao 5-10m, vỏ màu xám.
– Lá to dài có màu xanh đậm, mặt trên lá nhẵn bóng, mặt dưới gân nổi rồ rề.
– Hoa dâu Hạ Châu là hoa đơn tính biệt chu. Hoa cái có màu trắng hơi xanh, không cánh hoa, mỗi hoa có 4 – 6 lá đài, lá đài có chiều dài từ 5,1 – 7,2 mm, rộng 3 – 4,2 mm có nhiệm vụ ôm lấy bầu noãn và lá đài này tồn tại cho đến khi thu hoạch trái. Hoa đực có màu vàng, mỗi hoa có 4 – 5 cánh hoa, có lông mịn, có 5 – 6 chỉ nhị, trên mỗi chỉ nhị có 2 bao phấn, bao phấn có màu vàng nhạt.
– Trái dâu được mọc ra từ thân chính và những cành nhánh chính gần thân, dâu Hạ Châu có hai dạng trái, dạng trái tròn và dạng trái dài. Đặc điểm khác nhau giữa trái dài và trái tròn là trái dài có dạng hình elip hoặc hình thoi, đít trái nhọn, còn đối với trái tròn thì trái tròn đều hơn và đít trái bầu hơn. Dạng trái tròn cho năng suất và chất lượng thơn ngọt hơn dạng trái dài. Để phân biệt dâu Hạ Châu với các loại dâu khác chủ yếu dựa vào màu sắc và đặc điểm hình thái của trái.
– Tuổi cây: cây đầu dòng phải có tuổi từ 10 năm trở lên nếu là cây ghép, chiết hoặc giâm cành (nhân giống vô tính) và phải có ít nhất 3 năm liên tục cho trái tính đến năm được tuyển chọn.
– Sinh trưởng của cây: Cây đầu dòng dâu Hạ Châu phải là cây có sức sinh trưởng khỏe, xanh tốt, không bị nhiễm các loại sâu bệnh quan trọng làm ảnh hưởng đến năng suất và mẫu mã trái như: nhện đỏ, ruồi đục trái, rệp sáp, sâu đực thân, sâu ăn lá.
– Năng suất và thành phần năng suất: cây đầu dòng dâu Hạ Châu phải có năng suất cao hơn giống đại trà 10%. Cụ thể như sau:
+ Năng suất: Từ 80 kg/cây/năm trở lên
+ Trọng lượng chùm trái: Từ 130 – 150 g
+ Số trái/chùm: 10 – 15 trái
+ Trọng lượng trung bình trái: 13 – 15 g
Chất lượng: Chất lượng trái của cây đầu dòng dâu Hạ Châu phải đạt yêu cầu hàng hóa. Một số chỉ tiêu chủ yếu về đặc tính trái như sau:
+ Màu sắc trái khi thu hoạch: Vàng sáng
+ Kích thước trái: 2,5 x 3,0 cm
+ Dạng trái: tròn
+ Bề dày vỏ trái: 2 – 3 mm
+ Màu sắc thịt trái: Trắng ngà
+ Tỉ lệ hạt lép: ½
+ Tỷ lệ ăn được: 60 – 70%
+ Số múi/trái: ≥ 3
+ Tổng số chất rắn hòa tan (TSS): > 15
+ Acid tổng số (TA): < 3
+ TSS/TA: 5
+ Hàm lượng Vitamine C (mg/100 g ăn được): 40 – 50
+ Hương vị: Đặc trưng
+ Xơ: Ít hoặc không
Trong các loại cây ăn trái ở Cần Thơ, dâu Hạ Châu là cây trồng có giá trị kinh tế cao và được xếp vào nhóm cây ăn trái chủ lực của huyện Phong Điền. Năm 2006, dâu Hạ Châu đã được Cục Sở hữu Trí tuệ công nhận thương hiệu dâu Hạ Châu là đặc sản của huyện Phong Điền TP. Cần Thơ. Theo Niên giám Thống kê huyện Phong Điền, đến cuối năm 2015 toàn huyện có gần 600 ha dâu Hạ Châu, chủ yếu tập trung nhiều ở các xã Nhơn Ái, Mỹ Khánh và thị trấn Phong Điền. Mức sản lượng cung cấp cho thị trường hằng năm dao động từ 22 đến 25 tấn/ha, sau khi trừ đi chi phí người dân thu được từ 100 đến 150 triệu đồng/ha/năm lợi nhuận. Để duy trì, phát triển và nâng cao chất lượng nguồn giống dâu Hạ Châu, Sở Nông nghiệp và PTNT TP. Cần Thơ đã thành lập hội đồng bình tuyển tiến hành bình tuyển hồ sơ đăng ký công nhận nguồn giống cây đầu dòng của 05 hộ nông dân sản xuất dâu Hạ Châu tại huyện Phong Điền. Hội đồng bình tuyển thống nhất và đề nghị công nhận 29/38 cây đạt tiêu chuẩn cây đầu dòng gồm 14/16 cây đực và 15/22 cây cái của 05 hộ nông dân sản xuất dâu Hạ Châu: Lê Quang Bảy – Ấp Nhơn Lộc 1 – TT. Phong Điền (được công nhận 04 cây: 03 cây cái và 01 cây đực); Lê Quang Hải – ấp Mỹ Hòa – xã Mỹ Khánh (được công nhận 08 cây: 03 cây cái và 05 cây đực); Nguyễn Văn Hào – ấp Nhơn Phú xã Nhơn Ái (được công nhận 10 cây: 05 cây cái và 05 cây đực); Trần Văn Sáu – ấp Nhơn Lộc – TT. Phong Điền (được công nhận 02 cây cái); Hồ Thanh Hùng – Ấp Nhơn Bình – xã Nhơn Ái (được công nhận 05 cây: 02 cây cái và 03 cây đực). Đây là những cây đầu dòng đạt độ tuổi từ 10 năm trở lên, cho năng suất ổn định trên 80 kg/năm, chất lượng cao ít sâu bệnh và thể hiện rõ các đặc trưng của giống. Việc xây dựng DNA mã vạch cho dâu Hạ Châu, đặc biệt là nhóm cây đầu dòng đã được bình tuyển là một công việc cấp thiết hiện nay trong xu hướng ứng dụng công nghệ 4.0 trong nông nghiệp.
Nguyễn Thị Vân
Đăng ngày: 04/06/2020